विजय गायकवाड / कृषी पर्व मुंबई, २३ सप्टेंबर २०२६
एकीकडे राजस्थान, पंजाब, हरियाणाच्या पट्ट्यातून नैऋत्य मान्सूनचा परतीचा प्रवास सुरू आहे, तर दुसरीकडे बंगालच्या उपसागरात हंगामाच्या शेवटच्या टप्प्यातील एक प्रणाली ताकद वाढवत किनाऱ्याकडे सरकते आहे. भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) २२ सप्टेंबरच्या प्रसिद्धीपत्रकानुसार, पश्चिम-मध्य व लगतच्या वायव्य बंगालच्या उपसागरातील तीव्र कमी दाबाचे क्षेत्र (डिप्रेशन) अतितीव्र कमी दाबाच्या क्षेत्रात (डीप डिप्रेशन) रूपांतरित होऊन २३ सप्टेंबरच्या रात्री ते २४ सप्टेंबरच्या पहाटेदरम्यान विशाखापट्टणम आणि गोपाळपूर यांच्या दरम्यान उत्तर आंध्र प्रदेश – दक्षिण ओडिशा किनारा ओलांडण्याची दाट शक्यता आहे.
महाराष्ट्रासाठी या प्रणालीचा अर्थ एकसारखा नाही. कोकण आणि घाटमाथ्यावरचा पावसाचा जोर आजपासून ओसरू लागेल, मराठवाड्यात २५ सप्टेंबरपर्यंत तुरळक मुसळधारेची शक्यता कायम आहे, तर विदर्भ हा या आठवड्यात राज्यातील सर्वाधिक पावसाचा विभाग ठरण्याची चिन्हे आहेत. सोयाबीन, मूग, उडीद काढणीच्या हंगामात हा फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
१. सद्यःस्थिती: गेल्या २४ तासांतील पाऊस
IMD नुसार २२ सप्टेंबर सकाळी ८.३० वाजता संपलेल्या २४ तासांत कोकणात अतिमुसळधार (१२–२० सेंमी) तर मध्य महाराष्ट्रात मुसळधार (७–११ सेंमी) पावसाची नोंद झाली. देशभरातील ७ सेंमी व अधिक पावसाच्या ठळक नोंदी:
| हवामान उपविभाग | ठिकाण | पाऊस (सेंमी) | IMD श्रेणी |
|---|---|---|---|
| कोकण | कर्जत | १२ | अतिमुसळधार |
| मध्य महाराष्ट्र | वडगाव मावळ | ९ | मुसळधार |
| रायलसीमा | अनंतपुरमु | ८ | मुसळधार |
| त्रिपुरा | बेलोनिया | ८ | मुसळधार |
| ओडिशा | केंद्रपाडा | ८ | मुसळधार |
| तमिळनाडू | पूंगुनम | ८ | मुसळधार |
| गुजरात विभाग | खानवेल | ७ | मुसळधार |
| यानम | यानम | ७ | मुसळधार |
IMD निकष: मुसळधार ६४.५–११५.५ मिमी; अतिमुसळधार ११५.६–२०४.४ मिमी; अत्यंत मुसळधार २०४.४ मिमीपेक्षा अधिक.
महाराष्ट्रातील दोन्ही ठळक नोंदी, कर्जत आणि वडगाव मावळ, सह्याद्रीच्या घाटपट्ट्याशी संबंधित आहेत. म्हणजे गेल्या २४ तासांतील जोरदार पाऊस हा राज्यव्यापी नव्हता, तर पश्चिमेकडील घाट-कोकण पट्ट्यात केंद्रित होता. पूर्वेकडील अवर्षणप्रवण भागासाठी या आकड्यांचा थेट अर्थ लावू नये.
२. सक्रिय हवामान प्रणाली
(अ) उपसागरातील प्रणाली: टप्प्याटप्प्याने प्रवास
| वेळ | स्थिती | स्थान | स्रोत |
|---|---|---|---|
| २१ सप्टेंबर, सायं. ५.३० | ठळक कमी दाबाच्या क्षेत्राचे डिप्रेशनमध्ये रूपांतर | पश्चिम-मध्य व लगतचा वायव्य उपसागर | IMD प्रसिद्धीपत्रक |
| २२ सप्टेंबर, सकाळी ८.३० | डिप्रेशन | गोपाळपूरच्या आग्नेयेस सुमारे २०० किमी, पुरीच्या दक्षिणेस २१० किमी, कलिंगपट्टणमच्या पूर्व-आग्नेयेस २०० किमी, विशाखापट्टणमच्या पूर्वेस २९० किमी | IMD प्रसिद्धीपत्रक |
| २२ सप्टेंबर, सायंकाळ | डिप्रेशन | गोपाळपूरच्या दक्षिण-आग्नेयेस सुमारे १८० किमी, विशाखापट्टणमच्या पूर्वेस २७० किमी | IMD सायंकाळचे अपडेट (द हिंदू बिझनेसलाइनच्या वृत्तानुसार) |
| २३ सप्टेंबर, पहाटे ५.३० | ‘व्होर्टेक्स’, तीव्रता T2.0 | १८.०° उत्तर / ८४.८° पूर्व | INSAT-3DS उपग्रह बुलेटिन |
| २३ सप्टेंबर रात्र ते २४ सप्टेंबर पहाट (अपेक्षित) | डीप डिप्रेशन म्हणून किनारा ओलांडणार | विशाखापट्टणम – गोपाळपूर दरम्यान | IMD प्रसिद्धीपत्रक |
प्रणाली सातत्याने पश्चिम-वायव्य दिशेने सरकत आहे. किनारा ओलांडल्यानंतर ती दक्षिण ओडिशा, छत्तीसगड मार्गे आतल्या भागात जाईल, आणि याच मार्गामुळे पूर्व मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, तेलंगणा आणि विदर्भाला पुढील चार-पाच दिवस पावसाचा जोर मिळणार आहे.
डीप डिप्रेशन म्हणजे चक्रीवादळ नव्हे. IMD च्या वर्गीकरणात डीप डिप्रेशन हा चक्रीवादळाच्या (Cyclonic Storm, वाऱ्याचा वेग ६२ किमी/तास व अधिक) एक पायरी खालचा टप्पा आहे. प्रसिद्धीपत्रकात या प्रणालीचा उल्लेख कुठेही ‘चक्रीवादळ’ असा नाही; त्यामुळे समाजमाध्यमांवरील ‘वादळ धडकणार’ अशा मथळ्यांना शेतकऱ्यांनी बळी पडू नये. धोका वाऱ्यापेक्षा पावसाचा आहे.
(ब) उपसागर ते अरबी समुद्र: द्रोणीय स्थिती
IMD नुसार डिप्रेशनच्या केंद्रापासून आग्नेय अरबी समुद्रापर्यंत वातावरणाच्या खालच्या व मधल्या थरात एक द्रोणीय स्थिती (trough) पसरलेली आहे. दक्षिण द्वीपकल्प, केरळ-कर्नाटक आणि कोकणातील पावसाचा हा दुवा आहे.
(क) पश्चिमी चक्रवात (Western Disturbance)
मधल्या थरातील द्रोणीच्या स्वरूपात पश्चिमी चक्रवात साधारण ७८° पूर्व रेखांशाजवळ, २८° उत्तर अक्षांशाच्या उत्तरेस आहे. महाराष्ट्रावर त्याचा थेट परिणाम नाही; मात्र उपसागरातील प्रणालीचे अवशेष आठवड्याच्या अखेरीस या चक्रवाताशी संवाद साधून पूर्व उत्तर प्रदेश-नेपाळकडे पावसाचा पट्टा तयार करू शकतात, असे विश्लेषण द हिंदू बिझनेसलाइनने मांडले आहे.
(ड) मान्सून परतीची स्थिती
IMD नुसार पुढील दोन दिवसांत पंजाब, हरियाणा-चंदीगड-दिल्लीचा उर्वरित भाग, राजस्थानचा आणखी काही भाग, सौराष्ट्र-कच्छचा काही भाग, जम्मू-काश्मीर, हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड आणि पश्चिम उत्तर प्रदेशातून मान्सून परतण्यास अनुकूल स्थिती आहे. या यादीत महाराष्ट्राचा समावेश नाही. उलट, उपसागरातील प्रणालीचे अभिसरण द्वीपकल्प व मध्य भारतात आर्द्रता ओढत असल्याने, परतीचा प्रवास तात्पुरता मंदावू शकतो, असे बिझनेसलाइनचे विश्लेषण आहे. त्यामुळे ‘मान्सून गेला’ या गृहितकावर महाराष्ट्रात रब्बीचे नियोजन करण्याची ही वेळ नाही.
३. INSAT-3DS उपग्रह बुलेटिनचे विश्लेषण (२३ सप्टेंबर, ०००० UTC / पहाटे ५.३० IST)
प्रणालीची तीव्रता: उपग्रह बुलेटिनमध्ये प्रणालीचे केंद्र १८.०° उत्तर / ८४.८° पूर्व येथे असून तीव्रता T2.0 नोंदवली आहे. ड्वोरॅक पद्धतीतील T2.0 हा अंक साधारणपणे डीप डिप्रेशनच्या तीव्रतेशी जुळतो. म्हणजे २२ सप्टेंबरच्या प्रसिद्धीपत्रकात IMD ने “पुढील १२ तासांत डीप डिप्रेशनमध्ये रूपांतर” असा जो अंदाज दिला होता, तो उपग्रह निरीक्षणात प्रत्यक्षात उतरलेला दिसतो.
ढगांच्या शिखराचे तापमान (CTT): ढगाचे शिखर जितके थंड, तितका ढग उंच आणि त्यातून जोरदार पावसाची क्षमता अधिक. IMD चे निकष:
| संवहनाची श्रेणी | CTT |
|---|---|
| कमकुवत (WK) | −२५°C पेक्षा अधिक |
| मध्यम (MOD) | −२५°C ते −४०°C |
| तीव्र (INT) | −४१°C ते −७०°C |
| अतितीव्र (V INT) | −७०°C पेक्षा कमी |
प्रणालीशी संबंधित ढगांमध्ये किमान CTT −७० ते −९०°C नोंदवले गेले आहे, म्हणजेच अतितीव्र संवहन. हे संवहन पूर्व मध्य प्रदेश, विदर्भ, झारखंड, छत्तीसगड, तेलंगणा, रायलसीमा, गंगेचा पश्चिम बंगाल, ओडिशा, किनारी आंध्र प्रदेश आणि उत्तर-मध्य उपसागरावर पसरलेले आहे. प्रणाली किनारा ओलांडण्यापूर्वीच तिचा ढगसमूह विदर्भापर्यंत पोहोचलेला आहे, हे यातील महाराष्ट्रासाठी सर्वात महत्त्वाचे निरीक्षण आहे.
महाराष्ट्राबाबत बुलेटिनमधील दोन नोंदी: ‘पश्चिम’ विभागाच्या ढग वर्णनात पूर्व मध्य प्रदेश, दक्षिण गुजरात आणि महाराष्ट्रावर विखुरलेल्या ते तुटक (SCT–BKN) ढगांसह तीव्र ते अतितीव्र संवहन नोंदवले आहे. मात्र ‘संवहन/गडगडाट’ या स्वतंत्र सारांशात महाराष्ट्राचा समावेश मध्यम ते तीव्र (CTT −४० ते −७०°C) गटात आहे. याचा व्यावहारिक अर्थ असा की राज्यात संवहन सक्रिय आहे, पण ते सर्वत्र एकसारखे नाही. विदर्भ प्रणालीच्या थेट प्रभावात आहे, उर्वरित महाराष्ट्रात स्थानिक गडगडाटी ढगांची शक्यता आहे.
उत्तरेकडे: पाकिस्तानचा उत्तर भाग, लडाख, जम्मू-काश्मीर, हिमाचल, उत्तराखंड, नेपाळ व तिबेटवर पश्चिमी चक्रवाताशी संबंधित बहुस्तरीय ढग दिसत आहेत.
४. सात दिवसांचा उपविभागनिहाय अंदाज (२२ ते २८ सप्टेंबर)
संकेत: WS = बहुतांश ठिकाणी (७६–१००% केंद्रे); FWS = बऱ्याच ठिकाणी (५१–७५%); SCT = काही ठिकाणी (२६–५०%); ISOL = तुरळक ठिकाणी (१–२५%); DRY = कोरडे
महाराष्ट्र
| उपविभाग | २२ | २३ | २४ | २५ | २६ | २७ | २८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| कोकण व गोवा | FWS | FWS | SCT | ISOL | ISOL | ISOL | ISOL |
| मध्य महाराष्ट्र | FWS | SCT | ISOL | ISOL | ISOL | ISOL | ISOL |
| मराठवाडा | FWS | FWS | SCT | ISOL | ISOL | ISOL | ISOL |
| विदर्भ | FWS | WS | WS | WS | WS | FWS | SCT |
महाराष्ट्रासाठी मुसळधार व इतर इशारे (IMD):
- कोकण व गोवा: २२–२३ सप्टेंबर तुरळक ठिकाणी मुसळधार; २२–२४ सप्टेंबर गडगडाट, वीज व ताशी ४०–५० किमी (झोत ६० किमी) वेगाचे वारे.
- मध्य महाराष्ट्र: २२–२३ सप्टेंबर तुरळक ठिकाणी मुसळधार; २२–२५ सप्टेंबर गडगडाट, वीज व वेगवान वारे; २४–२५ सप्टेंबर जमिनीलगत जोरदार वारे (Strong Surface Winds).
- मराठवाडा: २२–२५ सप्टेंबर तुरळक ठिकाणी मुसळधार; २२–२५ सप्टेंबर गडगडाट, वीज व वेगवान वारे; २४–२५ सप्टेंबर जमिनीलगत जोरदार वारे.
- विदर्भ: २२–२३ व २६ सप्टेंबर तुरळक ठिकाणी मुसळधार; २४–२५ सप्टेंबर तुरळक ठिकाणी अतिमुसळधार.
शेजारील उपविभाग (विदर्भ-मराठवाड्यावरील प्रभाव समजण्यासाठी)
| उपविभाग | २२ | २३ | २४ | २५ | २६ | २७ | २८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| छत्तीसगड | WS | WS | WS | WS | WS | FWS | FWS |
| तेलंगणा | FWS | WS | WS | WS | FWS | SCT | ISOL |
| पूर्व मध्य प्रदेश | FWS | FWS | WS | WS | WS | FWS | SCT |
| उत्तर अंतर्गत कर्नाटक | WS | WS | FWS | ISOL | ISOL | ISOL | DRY |
छत्तीसगड (२३–२४ सप्टेंबर) आणि तेलंगणा (२३–२४ सप्टेंबर) येथे तुरळक ठिकाणी अत्यंत मुसळधार पावसाचा इशारा आहे. हे दोन्ही उपविभाग विदर्भाच्या पूर्व व दक्षिण सीमेला लागून आहेत.
IMD ची सूचना: अंदाजाचा कालावधी जसा वाढतो, तशी अचूकता कमी होते. २६ सप्टेंबरनंतरच्या अंदाजाकडे दिशादर्शक म्हणूनच पाहावे.
५. विश्लेषण: स्रोतांमधील एकवाक्यता आणि मतभेद
(१) प्रणालीचा मार्ग व तीव्रता: पूर्ण एकवाक्यता. IMD चे २२ सप्टेंबर सकाळचे स्थान, सायंकाळचे अपडेट आणि २३ सप्टेंबर पहाटेचे उपग्रह निरीक्षण हे तिन्ही पश्चिम-वायव्य दिशेच्या सातत्यपूर्ण प्रवासाकडे निर्देश करतात. उपग्रहावरील T2.0 तीव्रता IMD च्या डीप डिप्रेशनच्या अंदाजाला पुष्टी देते.
(२) किनारा ओलांडल्यानंतरचे आयुष्य: IMD प्रसिद्धीपत्रकापलीकडील दावा. प्रणाली गुरुवारी मध्यरात्रीपर्यंत डीप डिप्रेशनची तीव्रता टिकवून ठेवू शकते, असे बिझनेसलाइनच्या वृत्तात म्हटले आहे. २२ सप्टेंबर दुपारच्या IMD प्रसिद्धीपत्रकात हा तपशील नाही; तो नंतरच्या IMD अपडेटवर आधारित असू शकतो. प्रणाली जमिनीवर जितका जास्त काळ ताकद टिकवेल, तितका छत्तीसगड-विदर्भावरील पावसाचा जोर वाढेल. त्यामुळे पुढील IMD बुलेटिनकडे लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.
(३) ECMWF मॉडेल आणि IMD: विदर्भाबाबत एकवाक्यता. बिझनेसलाइनने युरोपियन (ECMWF) मॉडेलच्या आधारे उत्तर आंध्र, छत्तीसगड, ओडिशा व पश्चिम बंगालचा भाग अतिवृष्टीसाठी संवेदनशील असल्याचे नमूद केले असून, जोरदार पावसाच्या ‘वॉच’ यादीत विदर्भातील गोंदियाचा उल्लेख आहे. IMD चा विदर्भासाठी २४–२५ सप्टेंबरचा अतिमुसळधारेचा इशारा आणि उपग्रहावर विदर्भावरील अतितीव्र संवहन, यांच्याशी हे सुसंगत आहे. प्रणालीचा मार्ग छत्तीसगडमार्गे असल्याने, छत्तीसगड-तेलंगणालगतचा पूर्व विदर्भ अधिक संवेदनशील असण्याची शक्यता भौगोलिकदृष्ट्या स्पष्ट आहे; मात्र IMD चे इशारे उपविभाग पातळीवरचे असल्याने जिल्हानिहाय चित्रासाठी IMD चा जिल्हानिहाय नकाशा पाहणे आवश्यक आहे.
(४) मान्सून परती: विरोधाभास नव्हे, दोन वेगळी चित्रे. IMD वायव्य भारतातून परतीसाठी अनुकूल स्थिती सांगते, तर बिझनेसलाइन उपसागरातील प्रणालीमुळे परती तात्पुरती थबकू शकते असे म्हणते. हे परस्परविरोधी नाही. वायव्य भारतातून मान्सून मागे सरकत असतानाच, महाराष्ट्रासह मध्य भारतात ही प्रणाली आर्द्रता पुरवत राहील. परतीची रेषा महाराष्ट्रापर्यंत कधी पोहोचेल, याबाबत IMD ने अद्याप काहीही म्हटलेले नाही.
(५) माध्यमांतील चुकीचे वाचन: दुरुस्ती आवश्यक. २२ सप्टेंबरला प्रसिद्ध झालेल्या एका राष्ट्रीय हिंदी-इंग्रजी वृत्तसंकेतस्थळावरील ‘उद्याचे हवामान’ वृत्तात IMD च्या माहितीचे चार प्रकारे चुकीचे वाचन झाले आहे:
- “मान्सून अधिक तीव्र होतो आहे” असा उल्लेख आहे. प्रत्यक्षात IMD मान्सूनच्या परतीची नोंद करत आहे. ओडिशा-आंध्र-छत्तीसगडमधील अतिवृष्टी उपसागरातील डिप्रेशनमुळे आहे, मान्सून बळकट झाल्यामुळे नव्हे.
- छत्रपती संभाजीनगर आणि जालना हे जिल्हे मध्य महाराष्ट्राच्या यादीत टाकले आहेत. हे दोन्ही IMD च्या वर्गीकरणात मराठवाड्यात येतात.
- मध्य महाराष्ट्रात २३ सप्टेंबरला व्यापक पाऊस सूचित केला आहे. IMD नुसार मध्य महाराष्ट्रात व्यापक पाऊस फक्त २२ सप्टेंबरला होता; २३ सप्टेंबरसाठी अंदाज ‘काही ठिकाणी’ (SCT) असा आहे.
- मराठवाड्यात “तुरळक ठिकाणी विखुरलेला पाऊस” असे कमी लेखले आहे. IMD नुसार २३ सप्टेंबरला मराठवाड्यात ‘बऱ्याच ठिकाणी’ (FWS) पाऊस असून २५ सप्टेंबरपर्यंत तुरळक ठिकाणी मुसळधारेचा इशारा आहे.
म्हणजे त्या वृत्तानुसार वागणारा शेतकरी पुणे-नाशिक पट्ट्यात अनावश्यक काळजी करेल आणि मराठवाड्यात गाफील राहील. IMD चे मूळ दस्तऐवजच आधार मानावेत, हा धडा पुन्हा अधोरेखित होतो.
६. विभागनिहाय शेतकरी सल्ला
कोकण (पालघर, ठाणे, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग)
- २३ सप्टेंबरपर्यंत पावसाचा जोर, २४ सप्टेंबरपासून ओसरण. २२–२४ सप्टेंबर गडगडाट व विजेचा धोका कायम.
- भातशेतीत आवश्यक पाण्याची पातळी राखा, मात्र भाजीपाला व फळबागांमधील अतिरिक्त पाणी तातडीने बाहेर काढा. शेतातील चर मोकळे ठेवा.
- लहान रोपे व भाजीपाल्याला आधार द्या; उसाला भर देऊन (प्रॉपिंग) लोळण्यापासून वाचवा.
- लवकर तयार होणाऱ्या भाताची कापणी २५ सप्टेंबरनंतर उघडीप मिळाल्यावरच करावी.
घाटमाथा (पुणे, सातारा, कोल्हापूर, नाशिकचा पश्चिम घाटपट्टा)
- २३ सप्टेंबरला तुरळक मुसळधारेची शक्यता, त्यानंतर पाऊस ‘तुरळक’ पातळीवर.
- डोंगरउतारावरील शेतात पाणी साचणे व माती वाहून जाणे यावर लक्ष ठेवा; बांध व चर तपासा.
- महत्त्वाचे: घाटमाथ्यासाठीचे इशारे पूर्वेकडील अवर्षणप्रवण तालुक्यांना लागू होत नाहीत. वडगाव मावळ किंवा कर्जतच्या आकड्यांवरून बारामती, सांगोला किंवा सिन्नरमधील पावसाचा अंदाज बांधू नये.
पूर्व मध्य महाराष्ट्र (अहिल्यानगर, सोलापूर, पूर्व पुणे-सातारा-सांगली, पूर्व नाशिक, खानदेश)
- २३ सप्टेंबरनंतर पाऊस ‘तुरळक’, मात्र २२–२५ सप्टेंबर गडगडाट, वीज व ताशी ४०–५० किमी (झोत ६० किमी) वेगाचे वारे; २४–२५ सप्टेंबर जमिनीलगत जोरदार वारे.
- तयार मूग व उडीद उघडीप मिळेल तशी काढा; काढलेला माल सुरक्षित, कोरड्या जागी हलवा किंवा ताडपत्रीने झाकून घट्ट बांधा.
- शेत ओले असताना ओलित, आंतरमशागत, खते व कीटकनाशक फवारणी पुढे ढकला. वाऱ्याच्या दिवसांत फवारणी वाया जाते.
- फळबागा व भाजीपाल्याला आधार द्या; वाऱ्यामुळे झाडे लोळण्याचा धोका आहे.
मराठवाडा (छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड, लातूर, धाराशिव, नांदेड, परभणी, हिंगोली)
- २३ सप्टेंबरला ‘बऱ्याच ठिकाणी’ पाऊस, २४ ला ‘काही ठिकाणी’, त्यानंतर तुरळक. २२–२५ सप्टेंबर तुरळक ठिकाणी मुसळधारेचा इशारा आणि २४–२५ सप्टेंबर जमिनीलगत जोरदार वारे.
- सोयाबीन, मूग, उडीद व तयार मक्याची काढणी फक्त उघडीपीच्या काळात करा. कापलेले सोयाबीन शेतात ढिगाने उघडे ठेवू नका; ताडपत्रीने झाकून घट्ट बांधा.
- कापूस, तूर व सोयाबीनच्या शेतात पाणी साचू देऊ नका; सखल भागातील निचरा तपासा.
- रब्बी पेरणीचा (ज्वारी, हरभरा) निर्णय अंदाजाच्या तारखा किंवा माध्यमांच्या मथळ्यांवर नव्हे, तर शेतातील ३० सेंमी खोलीवरील प्रत्यक्ष ओलाव्यावर घ्या. एका सरीने वरचा थर ओला दिसतो, खालचा नव्हे.
विदर्भ (नागपूर, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर, गडचिरोली, वर्धा, यवतमाळ, अमरावती, अकोला, वाशीम, बुलडाणा)
- या आठवड्यात राज्यातील सर्वाधिक धोक्याचा विभाग. २३ ते २६ सप्टेंबर ‘बहुतांश ठिकाणी’ पाऊस; २४–२५ सप्टेंबर तुरळक ठिकाणी अतिमुसळधार. छत्तीसगड-तेलंगणालगतच्या जिल्ह्यांनी जिल्हानिहाय इशाऱ्यांवर विशेष लक्ष ठेवावे.
- शेत ओले असताना सर्व शेतकामे थांबवा. भात, सोयाबीन, कापूस, तूर, ज्वारी व मक्याचे ओलित पुढे ढकला.
- तयार माल तातडीने काढून सुरक्षित, कोरड्या जागी साठवा. २४ सप्टेंबरपूर्वी उघडीप मिळाल्यास तयार सोयाबीन काढण्याला प्राधान्य द्या.
- कापूस व तुरीच्या सखल शेतातील पाण्याचा निचरा करा; नाले व चर मोकळे ठेवा.
- नदी-नाल्यांच्या काठावरील शेतकऱ्यांनी पूरस्थितीबाबत स्थानिक प्रशासनाच्या सूचनांकडे लक्ष ठेवावे.
सर्व विभागांसाठी: वीज, पशुधन व मत्स्यपालन
- वीज चमकत असताना झाडाखाली आसरा घेऊ नका; पाण्यातून, विशेषतः भातखाचरातून, तात्काळ बाहेर पडा. विद्युत उपकरणे व पंप बंद करा.
- जनावरे पावसात गोठ्यातच ठेवा, संतुलित आहार द्या; चारा व खाद्य कोरड्या, सुरक्षित जागी साठवा.
- मत्स्यतळ्यांना जाळी लावलेला निचरा मार्ग ठेवा, जेणेकरून तळे भरून वाहिल्यास मासे बाहेर जाणार नाहीत.
IMD चे रंगसंकेत समजून घ्या: पिवळा इशारा म्हणजे ‘लक्ष ठेवा’ (बहुतेक वेळा वीज व वेगवान वाऱ्यांसाठी), नारिंगी म्हणजे ‘तयारी ठेवा’, तर लाल म्हणजे ‘कृती करा’. IMD च्या सूचनेनुसार प्रत्यक्ष कृती नारिंगी व लाल इशाऱ्यांवर आधारित असावी.
जिल्हानिहाय पुढील पाच दिवसांचे इशारे: https://mausam.imd.gov.in/responsive/districtWiseWarningGIS.php
स्रोत: भारतीय हवामान विभाग प्रसिद्धीपत्रक (२२ सप्टेंबर २०२६, दुपारी १.३०); INSAT-3DS उपग्रह बुलेटिन (२३ सप्टेंबर २०२६, ०००० UTC); द हिंदू बिझनेसलाइन (विन्सन कुरियन, २२ सप्टेंबर २०२६).