हंगामात मराठवाडा -37%, विदर्भ -28%, मध्य महाराष्ट्र -3%; डीप डिप्रेशनमुळे विदर्भात जोरदार पाऊस, उर्वरित राज्यात तुरळक सरी; पुढील आठवडा सरासरीपेक्षा कमी
विजय गायकवाड / कृषी पर्व मुंबई, 25 सप्टेंबर 2026
यंदाच्या मान्सूनचे सार एका वाक्यात सांगायचे तर — मराठवाड्याची तहान भागवणारे जायकवाडी धरण भरले, पण मराठवाड्याच्या शिवारात हंगामात सरासरीच्या तब्बल 37 टक्के पाऊस कमी पडला. पाणी पडले ते नाशिक-अकोले-इगतपुरीच्या घाटमाथ्यावर; शेते कोरडी राहिली ती पूर्वेकडे.
सिन्नर (जि. नाशिक) येथील हवामान अभ्यासक विजय जायभावे यांनी 31 मार्च आणि 2 जून 2026 रोजीच्या आपल्या अंदाजात हेच चित्र मांडले होते: एल निनोच्या प्रभावामुळे मान्सून असमान राहील, काही भागांत चांगला पाऊस तर काही भाग कोरडे राहतील आणि मान्सून ब्रेक बघायला मिळतील. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) 24 सप्टेंबर रोजी प्रसिद्ध केलेली हंगामी आकडेवारी आता या अंदाजाची कसोटी घेण्यासाठी उपलब्ध आहे.
दरम्यान, बंगालच्या उपसागरातील डीप डिप्रेशन 23-24 सप्टेंबरच्या रात्री आंध्र-ओडिशा किनाऱ्यावर धडकून आता छत्तीसगडमार्गे उत्तर-वायव्येकडे सरकत आहे. त्याचा थेट फटका विदर्भाला 25-27 सप्टेंबरदरम्यान बसणार आहे; कोकण, मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यात मात्र केवळ तुरळक ते विखुरलेल्या सरींचा अंदाज आहे. पुढील आठवड्यात (1-7 ऑक्टोबर) देशभरात पाऊस सरासरीपेक्षा कमी राहण्याची शक्यता IMD ने वर्तवली आहे.
1. सद्यःस्थिती: आठवडा आणि हंगामाचा हिशेब
IMD च्या 24 सप्टेंबरच्या विस्तारित अंदाज (ERF) प्रसिद्धीपत्रकातील परिशिष्ट I व II नुसार महाराष्ट्रातील चारही उपविभागांची स्थिती:
| उपविभाग | आठवडा 17-23 सप्टें. प्रत्यक्ष (मिमी) | सरासरी (मिमी) | तफावत | हंगाम 1 जून-23 सप्टें. प्रत्यक्ष (मिमी) | सरासरी (मिमी) | तफावत | IMD वर्गवारी (हंगाम) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| कोकण व गोवा | 36.6 | 86.0 | -57% | 2433.9 | 2799.8 | -13% | सर्वसाधारण |
| मध्य महाराष्ट्र | 20.6 | 40.5 | -49% | 686.4 | 707.8 | -3% | सर्वसाधारण |
| मराठवाडा | 26.9 | 41.3 | -35% | 384.5 | 610.5 | -37% | तूट (Deficient) |
| विदर्भ | 21.6 | 31.6 | -32% | 661.7 | 916.1 | -28% | तूट (Deficient) |
| मध्य भारत (एकूण) | 35.4 | 37.9 | -7% | 900.6 | 950.2 | -5% | सर्वसाधारण |
| संपूर्ण देश | 31.1 | 36.2 | -14% | 713.3 | 837.7 | -15% | — |
IMD वर्गवारी: -19% ते +19% = सर्वसाधारण; -20% ते -59% = तूट.
आकडे काय सांगतात?
- मराठवाड्याची तूट मिलिमीटरमध्ये: हंगामी सरासरी 610.5 मिमी असताना प्रत्यक्ष पाऊस 384.5 मिमी — म्हणजे सुमारे 226 मिमीची तूट. हंगाम संपायला आठवडा-दोन आठवडे उरले असताना ही तूट भरून निघणे जवळपास अशक्य आहे.
- विदर्भ: सरासरी 916.1 मिमीच्या तुलनेत 661.7 मिमी — सुमारे 254 मिमी कमी.
- मध्य महाराष्ट्राचा -3% हा आकडा फसवा आहे. हा उपविभागीय सरासरी आकडा घाटमाथ्यावरील अतिवृष्टी आणि पूर्वेकडील पर्जन्यछायेतील कोरडेपणा यांची सरासरी आहे. नाशिक-अकोले-इगतपुरीचा पाऊस आणि सोलापूर-पूर्व अहिल्यानगरचा पाऊस एकाच आकड्यात मिसळला की ‘सर्वसाधारण’ असे चित्र दिसते, जे पूर्व भागातील शेतकऱ्यांचे वास्तव नाही.
- मध्य भारताचा -5% आकडाही मराठवाड्याची -37% तूट झाकून टाकतो. राष्ट्रीय किंवा विभागीय सरासरीवरून महाराष्ट्राविषयी निष्कर्ष काढणे चुकीचे ठरेल.
- मागील आठवडा चारही उपविभागांत कोरडा: 22 सप्टेंबरला कोकण-गोव्यात काही ठिकाणी मुसळधार पाऊस नोंदला गेला, तरीही आठवड्याचा हिशेब -57% आहे.
मान्सूनची माघार सुरू: पश्चिम राजस्थानातून 19 सप्टेंबरला (सामान्य तारीख 17 सप्टेंबर) मान्सूनची माघार सुरू झाली. 23 सप्टेंबरपर्यंत तो पंजाब, हरियाणा, राजस्थानचा बहुतांश भाग, संपूर्ण दिल्ली आणि उत्तर प्रदेश व गुजरातच्या काही भागांतून माघारला आहे.
2. सक्रिय हवामान प्रणाली
अ) डीप डिप्रेशन: बंगालच्या उपसागरातून छत्तीसगडमार्गे
- 19 सप्टेंबरला उत्तर अंदमान समुद्रावर कमी दाबाचे क्षेत्र तयार झाले. 21 सप्टेंबरला त्याचे डिप्रेशनमध्ये आणि 22 सप्टेंबरला डीप डिप्रेशनमध्ये रूपांतर झाले.
- 23 सप्टेंबर रात्री 11 ते 24 सप्टेंबर पहाटे 1 या दरम्यान ते कलिंगपट्टणमच्या नैऋत्येस विशाखापट्टणम-गोपालपूरदरम्यान किनारपट्टी ओलांडून गेले. त्यावेळी वाऱ्याचा वेग ताशी 55-65 किमी (झोत 75 किमी) होता.
- 24 सप्टेंबर सायंकाळी 5.30 वाजता ते दक्षिण ओडिशाच्या अंतर्भागात कोरापुटच्या ईशान्येस सुमारे 40 किमी, जगदलपूर (छत्तीसगड) च्या पूर्वेस 100 किमी होते.
IMD चा पुढील मार्ग व तीव्रतेचा अंदाज (प्रसिद्धीपत्रक-1, 24 सप्टें., रात्री 8 वाजता):
| दिनांक / वेळ (IST) | स्थान (अक्षांश °N / रेखांश °E) | वाऱ्याचा वेग (किमी/तास) | श्रेणी |
|---|---|---|---|
| 24.09 / 17:30 | 19.1 / 83.0 | 50-60, झोत 70 | डीप डिप्रेशन |
| 25.09 / 05:30 | 20.0 / 82.6 | 45-55, झोत 65 | डिप्रेशन |
| 25.09 / 17:30 | 21.3 / 82.2 | 35-45, झोत 55 | डिप्रेशन |
| 26.09 / 00:00 | 22.8 / 81.8 | 25-35, झोत 45 | तीव्र कमी दाबाचे क्षेत्र |
ही प्रणाली दक्षिण छत्तीसगडमधून उत्तर-वायव्येकडे सरकत 26 सप्टेंबरपर्यंत पूर्व मध्य प्रदेशाच्या परिसरात क्षीण होईल. त्यानंतर उरलेले कमी दाबाचे क्षेत्र मध्य उत्तर प्रदेशाकडे सरकेल आणि पश्चिमी कुंडाशी (westerly trough) त्याची आंतरक्रिया होण्याची शक्यता IMD ने नोंदवली आहे. या मार्गाच्या पश्चिमेकडील कडेवर विदर्भाचा पूर्व भाग येतो — म्हणूनच या आठवड्यात विदर्भ ओला आणि उर्वरित महाराष्ट्र जवळपास कोरडा असे चित्र आहे.
ब) पश्चिमी विक्षोभ (Western Disturbance)
दोन्ही आठवड्यांत एक सक्रिय पश्चिमी विक्षोभ वायव्य भारतावर प्रभाव टाकणार आहे. मान्सूनच्या माघारीच्या टप्प्यात उत्तरेकडून येणाऱ्या या प्रणाली परतीच्या प्रवासाला गती देतात.
क) महासागरीय व मोठ्या पातळीवरील घटक
- एल निनो: विषुववृत्तीय पॅसिफिकमध्ये तीव्र एल निनो स्थिती आहे आणि ती आणखी बळकट होण्याची शक्यता आहे. IMD च्या MMCFS मॉडेलनुसार वर्षअखेरपर्यंत एल निनो बळकट होत राहील.
- इंडियन ओशन डायपोल (IOD): सध्या तटस्थ. MMCFS नुसार अंदाज कालावधीत तटस्थच राहील; मात्र काही आंतरराष्ट्रीय हवामान केंद्रांच्या मते मान्सून हंगामाच्या अखेरीस तो धनात्मक (positive) होऊ शकतो.
- MJO: फेज 1 मध्ये (पश्चिम गोलार्ध व आफ्रिकेवर केंद्रित), तीव्रता 1 पेक्षा जास्त, आणि संपूर्ण अंदाज कालावधीत फेज 1 मध्येच राहण्याची शक्यता. याचा अर्थ, भारतीय महासागर परिसराला सध्या MJO ची साथ नाही; या आठवड्यातील पाऊस प्रामुख्याने उपसागरातील प्रणालीमुळे आहे.
3. INSAT-3DS उपग्रह बुलेटिनचे विश्लेषण (25 सप्टेंबर, सकाळी 5.30 IST)
भोवऱ्याचे स्थान: दक्षिण ओडिशा व लगतच्या दक्षिण छत्तीसगडवर, 20.5°N / 82.5°E च्या अर्ध्या अंशाच्या परिघात. IMD प्रसिद्धीपत्रकाने याच वेळेसाठी (25.09, 05:30) 20.0°N / 82.6°E हे स्थान वर्तवले होते. म्हणजे उपग्रहाने टिपलेले केंद्र अंदाजित मार्गाच्या किंचित उत्तरेस आहे — पण बुलेटिनच्याच अर्ध्या अंशाच्या अचूकता मर्यादेत. प्रणाली अंदाजानुसारच उत्तर-वायव्येकडे सरकत आहे, असे दोन्ही स्रोत दर्शवतात.
ढगांच्या माथ्याचे तापमान (CTT) — महाराष्ट्रातील पूर्व-पश्चिम फरक:
| संवहन श्रेणी | CTT | महाराष्ट्रातील विभाग |
|---|---|---|
| अतितीव्र (V INT) | -70°C पेक्षा कमी (बुलेटिन: -70 ते -90°C) | विदर्भ |
| तीव्र (INT) | -41 ते -70°C | मराठवाडा (मध्यम ते तीव्र), गोवा |
| कमकुवत ते मध्यम (WK-MOD) | -25°C पेक्षा जास्त ते -40°C | मध्य महाराष्ट्र, कोकण (तुरळक) |
अर्थ काय? ढगांचा माथा जितका थंड, तितका तो उंच — आणि तितका पाऊस व विजांचा कडकडाट अधिक तीव्र. विदर्भावरील -70 ते -90°C माथ्याचे ढग म्हणजे वातावरणाच्या वरच्या थरापर्यंत पोहोचलेले उंच गर्जणारे मेघ (cumulonimbus). यातून अल्पावधीत मुसळधार सरी आणि वीज पडण्याचा धोका संभवतो. मराठवाड्यावर संवहन आहे, पण मर्यादित; कोकण व मध्य महाराष्ट्रावर केवळ तुरळक, कमकुवत ढग.
हंगामभर घाटमाथा ओला आणि पूर्व कोरडा असे चित्र होते; या आठवड्यात ते उलटे झाले आहे — पूर्व (विदर्भ) ओला, पश्चिम कोरडा. मात्र हा बदल एकाच प्रणालीपुरता आहे; तो मान्सूनचे पुनरुज्जीवन नाही.
याशिवाय उत्तर पाकिस्तान, जम्मू-काश्मीर, लडाख व तिबेटवर पश्चिमी विक्षोभाशी संबंधित बहुस्तरीय ढग दिसत आहेत.
4. सात दिवसांचा उपविभागनिहाय अंदाज (25 सप्टेंबर – 7 ऑक्टोबर)
परिभाषा: ISOL = तुरळक (25% पर्यंत ठिकाणी); SCT = विखुरलेला (26-50%); FWS = बऱ्याच ठिकाणी (51-75%); WS = बहुतांश ठिकाणी (76-100%).
| उपविभाग | 25 सप्टें. | 26 सप्टें. | 27 सप्टें. | 28 सप्टें. | 29 सप्टें. | 30 सप्टें. | 1-7 ऑक्टो. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| कोकण व गोवा | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | सरासरीपेक्षा कमी |
| मध्य महाराष्ट्र | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | सरासरीपेक्षा कमी |
| मराठवाडा | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | ISOL-SCT | सरासरीपेक्षा कमी |
| विदर्भ | FWS-WS ⚡; तुरळक ठिकाणी मुसळधार ते अतिमुसळधार | FWS-WS ⚡; तुरळक ठिकाणी मुसळधार | FWS-WS ⚡ | विशेष इशारा नाही | विशेष इशारा नाही | विशेष इशारा नाही | सरासरीपेक्षा कमी |
⚡ = मेघगर्जना व विजांसह. स्रोत: IMD ERF (24 सप्टें.) व डीप डिप्रेशन प्रसिद्धीपत्रक-1 (24 सप्टें.). 1-7 ऑक्टोबरसाठी IMD ने महाराष्ट्राचा स्वतंत्र उल्लेख केलेला नाही; मध्य व द्वीपकल्पीय भारताच्या लगतच्या भागांत हलका/मध्यम तुरळक ते विखुरलेला पाऊस आणि देशपातळीवर सरासरीपेक्षा कमी पाऊस असा अंदाज आहे.
तापमान: 24-30 सप्टेंबरदरम्यान मध्य भारताच्या अनेक भागांत कमाल तापमान सरासरीपेक्षा 2-4°C कमी राहील (ढगाळ वातावरणामुळे). 1-7 ऑक्टोबरदरम्यान महाराष्ट्रात कमाल तापमान साधारण सरासरीइतके राहील. दोन्ही आठवड्यांत उष्णतेच्या लाटेची शक्यता नाही.
माघारीची दिशा: 1-7 ऑक्टोबरदरम्यान वायव्य भारताचा उर्वरित भाग आणि लगतच्या मध्य व पूर्व भारतातून मान्सूनच्या माघारीसाठी परिस्थिती अनुकूल होईल, असे IMD ने म्हटले आहे.
माध्यमांतील ‘ऑरेंज अलर्ट’चा योग्य अर्थ
काही राष्ट्रीय माध्यमांनी भंडारा, चंद्रपूर, गडचिरोली व गोंदिया या जिल्ह्यांसाठी 25 सप्टेंबरला ऑरेंज अलर्ट असल्याचे वृत्त दिले आहे, आणि त्याच बातमीत मराठवाड्यातही अधिक पावसाची शक्यता असे सरसकट म्हटले आहे. शेतकऱ्यांनी हे वेगळे करून वाचावे:
- ऑरेंज अलर्ट हा पूर्व विदर्भातील जिल्ह्यांपुरता आहे — डीप डिप्रेशनच्या मार्गालगतचा भाग.
- मराठवाड्यासाठी IMD चा अंदाज केवळ तुरळक ते विखुरलेल्या (ISOL-SCT) पावसाचा आहे. विदर्भाच्या ऑरेंज अलर्टच्या बातम्यांवरून मराठवाड्यात चांगल्या पावसाची अपेक्षा धरून निर्णय घेऊ नयेत.
- अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी कोकणात पाऊस कमी राहील, हे IMD च्या अंदाजाशी व उपग्रह निरीक्षणाशी (कोकणावर केवळ तुरळक कमकुवत ढग) सुसंगत आहे.
5. तज्ज्ञ विश्लेषण: जायभावे यांचा जूनमधील अंदाज विरुद्ध IMD ची हंगामी आकडेवारी
जायभावे यांनी काय सांगितले होते?
2 जून 2026 रोजी ‘हवामान अंदाज’ या आपल्या गटावर विजय जायभावे यांनी मान्सून 2026 चा आढावा दिला होता. त्याचे प्रमुख मुद्दे:
- 31 मार्चच्या पहिल्या अंदाजातच मान्सूनवर एल निनोचा प्रभाव राहील आणि मान्सून ब्रेक दिसतील, असे सांगितले होते.
- साधारण जुलैच्या मध्यात एल निनो सक्रिय होईल; पावसाचे वितरण असमान राहील — काही भाग कोरडे, काही भागांत चांगला पाऊस.
- जुलै-ऑगस्टमध्ये मराठवाडा व मध्य महाराष्ट्रात पाऊस कमी-अधिक राहील; विदर्भ व कोकणात सरासरीइतका; सप्टेंबरमध्ये परतीचा पाऊस विशेषतः मध्य महाराष्ट्र व मराठवाड्यात गरजेइतका होईल.
- एल निनोच्या काळात तयार होणाऱ्या कमी दाबाच्या प्रणालींचा मार्ग आणि तीव्रता कमी-अधिक होत असल्याने लांब पल्ल्याचा अंदाज अधिक कठीण जातो.
- जुलैनंतर IOD किंचित धनात्मक होताना दिसत असले तरी IOD चा लांब पल्ल्याचा अंदाज बरोबर येत नाही (उदा. 2023).
24 सप्टेंबरच्या आपल्या ताज्या टिपणात जायभावे यांनी हंगामाचा आढावा घेतला आहे. त्यांच्या मते, जुलैमध्ये पहिल्या आठवड्यात 4 दिवस, दुसऱ्या आठवड्यात 3 दिवस आणि 30-31 जुलै असा एकूण सुमारे 9 दिवसांत घाटमाथ्यावर प्रचंड पाऊस झाला. नाशिक, इगतपुरी, अकोले, भंडारदरा भागात दोन-तीन दिवसांत 1000 मिमीहून अधिक पाऊस झाला; घाट भागातील धरणे 100% भरली आणि जायकवाडीही भरले. मात्र पूर्वेकडे मराठवाड्यात मोठी तूट निर्माण झाली; ऑगस्टमध्ये संपूर्ण राज्यात कमी पाऊस झाला. सप्टेंबरमधील तीन दिवसांचा पाऊस जिथे आधी पाऊस झाला होता तिथे जीवनदायी ठरला; जिथे पाऊसच नव्हता, तिथली परिस्थिती तशीच आहे.
अंदाज आणि आकडेवारी: जुळलेले आणि न जुळलेले
| जायभावे यांचा अंदाज (2 जून) | IMD आकडेवारी / निरीक्षण (23-24 सप्टें.) | निष्कर्ष |
|---|---|---|
| एल निनोचा प्रभाव; जुलै मध्यापासून सक्रिय | तीव्र एल निनो स्थिती; वर्षअखेरपर्यंत बळकट होण्याची शक्यता; देशपातळीवर हंगाम -15% | जुळले |
| पावसाचे असमान वितरण — काही भाग ओले, काही कोरडे | मध्य महाराष्ट्र -3%, कोकण -13% विरुद्ध मराठवाडा -37%, विदर्भ -28% | जुळले |
| मराठवाडा व मध्य महाराष्ट्रात जुलै-ऑगस्ट कमी-अधिक पाऊस | मराठवाडा हंगामात ‘तूट’ वर्गात; मध्य महाराष्ट्राची सरासरी घाटमाथ्यामुळे ‘सर्वसाधारण’ | जुळले (उपविभागीय सरासरीची मर्यादा लक्षात घेता) |
| विदर्भात जुलै-ऑगस्ट सरासरीइतका पाऊस | विदर्भ हंगामात -28%, ‘तूट’ वर्गात | जुळले नाही |
| सप्टेंबरमध्ये मध्य महाराष्ट्र व मराठवाड्यात गरजेइतका परतीचा पाऊस | 17-23 सप्टें. आठवडा: मध्य महाराष्ट्र -49%, मराठवाडा -35%; 25-30 सप्टें. केवळ ISOL-SCT; 1-7 ऑक्टो. सरासरीपेक्षा कमी | अंशतः / अद्याप अपूर्ण — जायभावे यांनीच नमूद केल्याप्रमाणे पाऊस फक्त काही भागांत |
| IOD जुलैनंतर किंचित धनात्मक, पण अंदाज अविश्वसनीय | सध्या तटस्थ; MMCFS नुसार तटस्थच; काही आंतरराष्ट्रीय केंद्रांनुसार हंगामअखेरीस धनात्मक शक्य | अनिर्णित — जायभावे यांचा स्वतःचा इशारा सार्थ |
विश्लेषण
1. धरण आणि शिवार यांतील विरोधाभास. जायकवाडीचे पाणलोट क्षेत्र प्रामुख्याने गोदावरीच्या वरच्या भागात — नाशिक-अहिल्यानगरच्या घाटमाथ्यावर — आहे. त्यामुळे जुलैतील घाटमाथ्यावरील काही दिवसांच्या अतिवृष्टीने धरण भरले, पण त्या पावसाचा थेंबही मराठवाड्याच्या कोरडवाहू शेतांवर पडला नाही. धरण भरल्याने लाभक्षेत्रातील सिंचनाला आधार मिळेल; पण कोरडवाहू खरीप आणि रब्बीची ओल यांचे गणित 384.5 मिमी या प्रत्यक्ष पावसावरच ठरणार आहे. ‘धरण भरले म्हणजे मराठवाड्यात पाऊस चांगला झाला’ हा निष्कर्ष चुकीचा आहे.
2. पावसाच्या दिवसांचे केंद्रीकरण. हंगामाचा मोठा वाटा काही मोजक्या दिवसांत पडला, असे जायभावे यांचे निरीक्षण आहे. एल निनो वर्षांत मान्सून ब्रेक लांबतात आणि पाऊस काही तीव्र टप्प्यांत केंद्रित होतो — हा त्यांच्या जूनमधील अंदाजाचा गाभा होता. पिकांच्या दृष्टीने एकूण मिलिमीटरपेक्षा पावसाचे दिवसवार वितरण अधिक महत्त्वाचे ठरते.
3. विदर्भाचा फरक — पद्धतीतील, चुकीचा नव्हे. विदर्भाचा पाऊस मोठ्या प्रमाणात बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाच्या प्रणालींच्या मार्गावर अवलंबून असतो. जायभावे यांनी जूनमध्येच नमूद केले होते की एल निनो काळात अशा प्रणालींचा मार्ग आणि तीव्रता बदलत असल्याने लांब पल्ल्याचा अंदाज कठीण असतो. विदर्भाची -28% तूट याच अनिश्चिततेचे प्रत्यक्ष उदाहरण म्हणता येईल. विशेष म्हणजे, या आठवड्यात विदर्भाला मिळणारा पाऊसही अशाच एका प्रणालीमुळे आहे.
4. परतीच्या पावसाची खिडकी अरुंद होत आहे. IMD च्या आकडेवारीनुसार सप्टेंबरच्या तिसऱ्या आठवड्यात मराठवाडा व मध्य महाराष्ट्र दोन्ही कोरडे राहिले; पुढील सहा दिवस केवळ तुरळक सरी आणि त्यानंतरचा आठवडा सरासरीपेक्षा कमी. मान्सूनची माघार उत्तरेकडून वेगाने होत असताना मराठवाड्याने मोठ्या परतीच्या पावसाच्या आशेवर नियोजन करणे जोखमीचे ठरेल.
6. विभागनिहाय शेतकरी सल्ला
कोकण
- पुढील सहा दिवस तुरळक ते विखुरलेल्या सरी; त्यानंतरचा आठवडा सरासरीपेक्षा कमी. हळव्या भात वाणांची कापणी कोरड्या दिवसांत करा आणि कापलेले पीक सुरक्षित, कोरड्या जागी ठेवा.
- अनंत चतुर्दशीला पाऊस कमी राहील, मात्र तुरळक सरीची शक्यता नाकारता येत नाही.
घाटमाथा (नाशिक, अकोले, इगतपुरी, भंडारदरा, सातारा-कोल्हापूरचा पश्चिम भाग)
- धरणे भरली असून जमीन ओलसर आहे. या आठवड्यात मोठ्या पावसाचा इशारा नाही. परिपक्व पिकांची कापणी कोरड्या खिडकीत करा.
- शेतातील पाण्याचे निचरे मोकळे ठेवा; साचलेले पाणी काढून टाका.
पूर्व मध्य महाराष्ट्र (सोलापूर, पूर्व अहिल्यानगर, पूर्व पुणे, पूर्व सातारा-सांगली)
- उपविभागाचा ‘सर्वसाधारण’ (-3%) आकडा तुमच्या भागाला लागू होतोच असे नाही. रब्बी पेरणीचा निर्णय अंदाजाच्या तारखांवरून किंवा बातम्यांच्या मथळ्यांवरून नव्हे, तर 30 सेंमी खोलीवरील प्रत्यक्ष ओल तपासूनच घ्या.
- पुढील दोन आठवडे मोठा पाऊस अपेक्षित नाही; जिथे ओल आहे तिथे ती टिकवण्याच्या उपायांना प्राधान्य द्या.
मराठवाडा
- हंगामी तूट -37%. पुढील सहा दिवस केवळ तुरळक ते विखुरलेल्या सरी; विदर्भाच्या ऑरेंज अलर्टच्या बातम्या मराठवाड्याला लागू नाहीत.
- सोयाबीन व इतर परिपक्व खरीप पिकांची काढणी कोरड्या दिवसांत करा; अचानक सरी आल्यास भिजू नये म्हणून काढलेला माल झाकून किंवा सुरक्षित जागी ठेवा.
- रब्बी ज्वारी, हरभरा यांच्या पेरणीचा निर्णय 30 सेंमी खोलीवरील ओल पाहूनच घ्या. परतीच्या मोठ्या पावसाची अपेक्षा धरून कोरड्या जमिनीत पेरणी टाळा.
- जायकवाडी भरल्याचा लाभ लाभक्षेत्रापुरता आहे; कोरडवाहू शेतकऱ्यांनी आपले नियोजन आपल्या शेतातील ओलीवर आधारित ठेवावे.
विदर्भ (विशेषतः गडचिरोली, चंद्रपूर, गोंदिया, भंडारा)
- 25-26 सप्टेंबर तुरळक ठिकाणी मुसळधार ते अतिमुसळधार, 27 सप्टेंबरपर्यंत बऱ्याच ठिकाणी मेघगर्जना व विजांसह पाऊस.
- IMD च्या कृषी-हवामान सल्ल्यानुसार: परिपक्व मूग, उडीद आणि भाजीपाल्याची काढणी शक्य तितक्या लवकर करून माल सुरक्षित जागी ठेवा. भात, कापूस, तूर, सोयाबीन, भाजीपाला व फळबागांतील अतिरिक्त पाण्याचा निचरा करण्याची व्यवस्था करा. नवीन लागवड केलेल्या फळबागा व भाजीपाल्याला आधार द्या.
- पाऊस सुरू असताना खत व कीटकनाशक फवारणी पुढे ढकला. 28 सप्टेंबरनंतर कोरड्या खिडकीचा उपयोग काढणी व फवारणीसाठी करा.
- वीज सुरक्षितता: विजा चमकत असताना झाडाखाली आश्रय घेऊ नका; पाण्यापासून दूर राहा आणि विद्युत उपकरणे बंद ठेवा.
पशुधन (सर्व विभाग)
- मुसळधार पावसाच्या काळात जनावरे गोठ्यातच ठेवा आणि संतुलित आहार द्या. चारा व पशुखाद्य भिजू नये म्हणून सुरक्षित जागी साठवा.
स्रोत: भारतीय हवामान विभाग — सद्यःस्थिती व विस्तारित अंदाज प्रसिद्धीपत्रक (24 सप्टेंबर 2026, 24 सप्टें.-7 ऑक्टो.); डीप डिप्रेशनवरील प्रसिद्धीपत्रक-1 (24 सप्टेंबर 2026, रात्री 8 वाजता); INSAT-3DS उपग्रह बुलेटिन (25 सप्टेंबर 2026, 00:00 UTC). विजय जायभावे, हवामान अभ्यासक, सिन्नर (जि. नाशिक) — मान्सून 2026 आढावा (2 जून 2026) व हंगाम आढावा (24 सप्टेंबर 2026).
दुष्काळात कमी पाण्यावर म्हणजे जवळपास पाणीच नाही लागणार असे प्रकल्प जसे की हिवरापासून कात निर्मिती व एक्सपोर्ट हाती घ्यावे काय ?