बंगालच्या उपसागरात ‘डिप्रेशन’ तीव्र होणार; कोकण-मध्य महाराष्ट्रात मुसळधार, ताम्हिणीत १७ सें.मी. पाऊस
विजय गायकवाड
बंगालच्या उपसागराच्या वायव्य भागात तयार झालेले डिप्रेशन पुढील २४ तासांत आणखी तीव्र होऊन ‘डीप डिप्रेशन’मध्ये रूपांतरित होण्याची शक्यता भारतीय हवामान विभागाने (IMD) वर्तवली आहे. २७ जुलै रोजी दुपारपर्यंत ही प्रणाली पारादीप (ओडिशा) आणि सागर बेट (पश्चिम बंगाल) यांदरम्यान किनारा ओलांडेल. या प्रणालीच्या प्रभावाने मान्सून ट्रफ सक्रिय असून महाराष्ट्रात — विशेषतः कोकण आणि मध्य महाराष्ट्राच्या घाटमाथ्यावर — मुसळधार ते जोरदार पावसाचा जोर १ ऑगस्टपर्यंत कायम राहणार आहे. मात्र मराठवाड्यात याच काळात तुरळक ते विखुरलेल्या स्वरूपाचाच पाऊस राहील, हे राज्यातील पावसाच्या विषम वाटपाचे चित्र पुन्हा अधोरेखित करणारे आहे.
सद्यस्थिती
२६ जुलै रोजी सकाळी ८:३० वाजेपर्यंतच्या २४ तासांत कोकण आणि मध्य महाराष्ट्रात अतिजोरदार पाऊस (१२–२० सें.मी.) नोंदवला गेला. राज्यातील ठळक नोंदी:
ठिकाण
जिल्हा
पाऊस
ताम्हिणी (मुळशी)
पुणे
१७ सें.मी.
कर्जत
रायगड
१५ सें.मी.
देशपातळीवर ओडिशातील जगतसिंगपूर येथे ३३ सें.मी. (अपवादात्मक जोरदार) पावसाची नोंद झाली, तर छत्तीसगड, गुजरात प्रदेश (कापराडा, जि. वलसाड — १२ सें.मी.) आणि किनारी कर्नाटकातही अतिजोरदार पाऊस झाला.
उपग्रह व वारा माहिती
डिप्रेशन: २६ जुलै सकाळी ८:३० वाजता प्रणालीचे केंद्र २०.६° उत्तर अक्षांश, ८८.४° पूर्व रेखांश येथे — सागर बेटाच्या दक्षिण-आग्नेयेस सुमारे १३० कि.मी. अंतरावर होते. ही प्रणाली वायव्येकडे सरकत असून २७ जुलै रोजी दुपारपर्यंत उत्तर ओडिशा-पश्चिम बंगाल किनारा ओलांडणे अपेक्षित आहे.
मान्सून ट्रफ सक्रिय असून तो आपल्या सर्वसाधारण स्थानाच्या दक्षिणेस आहे — महाराष्ट्रासाठी हे पाऊसपोषक चित्र आहे.
पश्चिम राजस्थानवरील कमी दाब क्षेत्र आणि बंगालच्या उपसागरातील डिप्रेशन यांना जोडणारा पूर्व-पश्चिम शिअर झोन सुमारे २३° उत्तर अक्षांशावरून मध्य भारतातून जातो — याच पट्ट्यामुळे विदर्भात २७ जुलैपासून पावसाचा जोर वाढणार आहे.
पश्चिमी विक्षोभ ६२° पूर्व रेखांशावर ३०° उत्तरेकडे सक्रिय आहे.
IMD अंदाज (२६ जुलै – १ ऑगस्ट)
IMD च्या २६ जुलैच्या प्रेस रिलीजनुसार (क्र. ४७, दुपारी १:५० वा.) महाराष्ट्रातील उपविभागनिहाय चित्र:
उपविभाग
पावसाचा विस्तार
मुसळधार/जोरदार इशारा
कोकण व गोवा
बहुतांश ठिकाणी (२६ जुलै–१ ऑगस्ट)
२६–२७ जुलै: तुरळक ठिकाणी अतिजोरदार; २८–३१ जुलै: तुरळक ठिकाणी मुसळधार
मध्य महाराष्ट्र (घाटमाथा)
२६ जुलै बहुतांश; नंतर विखुरलेला
२६–२७ जुलै: तुरळक ठिकाणी अतिजोरदार; २८–३१ जुलै: मुसळधार; २८–३० जुलै: वादळी वारे (४०–५० किमी, झोत ६० किमी)
मराठवाडा
तुरळक ते विखुरलेला (संपूर्ण आठवडा)
२६–२९ जुलै: विजांसह वादळी वारे (४०–५० किमी, झोत ६० किमी)
विदर्भ
२७–३१ जुलै बहुतांश ठिकाणी
२६–२७ व ३० जुलै: तुरळक ठिकाणी मुसळधार; २८–२९ जुलै: अतिजोरदार
टीप: अंदाजाचा कालावधी जसजसा वाढतो, तशी अचूकता कमी होते — IMD.
तज्ज्ञ विश्लेषण
[येथे विजय जयभावे यांचे हायपरलोकल विश्लेषण समाविष्ट करावे — डिप्रेशनचा घाटमाथा वि. पर्जन्यछायेतील पट्टा यावरील परिणाम, तसेच मराठवाड्यातील तूट या धाग्याच्या संदर्भात]
शेतकरी सल्ला
अधिक्यातील पट्टा (कोकण, घाटमाथा, विदर्भ)
कोकण: पुनर्लागवड केलेला भात, हळद, भुईमूग, नाचणी, भाजीपाला क्षेत्र आणि फळबागांमध्ये पाण्याचा निचरा सतत सुरू ठेवा. सखल भागातील साचलेले पाणी तातडीने काढा — दीर्घकाळ पाणी साचल्यास मुळकुज होण्याचा धोका आहे.
मध्य महाराष्ट्र (घाट क्षेत्र): भात रोपवाटिका व उभ्या पिकांतील अतिरिक्त पाणी काढा. शेत वापशावर येईपर्यंत सिंचन, खते आणि फवारणी पुढे ढकला.
विदर्भ: सोयाबीन, कापूस, तूर, मका व भाजीपाला क्षेत्रात निचऱ्याची व्यवस्था ठेवा. २८–२९ जुलैच्या अतिजोरदार पावसाआधी शेतातील चरे मोकळे करून घ्या.
तुटीचा/वादळी वाऱ्याचा पट्टा (मराठवाडा)
मराठवाड्यात मोठ्या पावसाचा अंदाज नाही; मात्र २६–२९ जुलै दरम्यान विजांसह वादळी वारे अपेक्षित आहेत. काढणी केलेला माल सुरक्षित ठिकाणी हलवा किंवा ताडपत्रीने झाकून बांधून ठेवा.
फळबागा व भाजीपाला पिकांना आधार/काठ्या द्या — वाऱ्याने पीक लोळण्याचा धोका आहे.
विखुरलेल्या पावसावर पेरणी/खतांचे निर्णय घेऊ नका — जमिनीतील प्रत्यक्ष ओलावा पाहूनच पुढील नियोजन करा. संरक्षक सिंचनाची तयारी ठेवा.
पशुधन
जोरदार पावसाच्या काळात जनावरे गोठ्यातच ठेवा; समतोल आहार द्या. चारा-वैरण सुरक्षित ठिकाणी साठवा.
शेततळी/मत्स्यतळी भरून वाहण्याची शक्यता असल्यास जाळीसह निर्गम-व्यवस्था करा.
स्रोत: भारतीय हवामान विभाग (IMD), प्रेस रिलीज क्र. ४७, दि. २६ जुलै २०२६, दुपारी १:५० वा. | जिल्हानिहाय इशाऱ्यांसाठी: mausam.imd.gov.in/responsive/districtWiseWarningGIS.php
कृषी पर्व