गावच्या चोरबाजारातून Carl Zeiss पर्यंत — एक मैत्री, एक प्रवास, एक क्रांती
लेखक: विजय गायकवाड पत्रकार | धोरण विश्लेषक | अधिवक्ता
एक — उघड्या पायाचा मुलगा आणि पहिला चष्मा
पारनेर तालुक्यातल्या एका छोट्याशा गावात सकाळ होताना शाळेच्या वाटेवर धूळ उडत असे. पायात चपला नाहीत, दप्तरात वह्या कमी आणि पुस्तके जास्त, डोळ्यांसमोर फळ्यावरचे अक्षर धूसर दिसायला लागले — तेव्हा कुणाला ठाऊक नव्हते की हे फक्त जवळचे किंवा दुरचे दिसण्याचे नाही, तर एका दीर्घ प्रवासाची ही सुरुवात आहे.
पहिला चष्मा कुठून आला आठवतो का? तो Lenskart मधून नव्हता, कुठल्या branded optical chain मधूनही नव्हता. तो आला होता चोरबाजारातून. अहमदनगरच्या एका गल्लीतल्या दुकानात, जिथे frames एका तारेवर लटकलेल्या असत आणि lens “नंबराप्रमाणे” घातले जायचे — कुठलीही measurement नाही, कुठलाही calibration नाही, कुठलीही personalization नाही. बस्स नंबर सांगा, चष्मा घ्या, घरी जा.
त्या चष्म्याने दिसायला लागले खरे — पण तो कधीच “बसला” नव्हता. नाकावर घासत राही. डोळ्यांना थकवा यायचा. आणि डोकेदुखी — जणू तो चष्माच डोळ्यांशी भांडत असे.
त्या वेळी हे माहीत नव्हते की ही डोकेदुखी चष्म्याच्या चुकीच्या fitting मुळे आहे. हे वर्षांनंतर, एका वेगळ्याच प्रसंगी, एका जुन्या मित्राने समजावून सांगितले.
दोन — दूरदर्शन, Akashvani आणि studio च्या दिव्यांचे प्रतिबिंब
महाराष्ट्रातल्या ग्रामीण पत्रकारितेत पाऊल टाकणे म्हणजे एक प्रकारची तपश्चर्याच. Sakal Agrowon च्या मुंबई ब्युरोत काम करताना, DD Sahyadri आणि Akashvani च्या studio मध्ये जाण्याचे प्रसंग यायचे. कॅमेऱ्यासमोर उभे राहताना studio चे तीव्र दिवे थेट डोळ्यांवर पडायचे.
त्या दिव्यांच्या प्रखर प्रकाशात स्वस्त lens मधून दिसणारे जग वेगळेच भासायचे. Anti-glare coating नाही, UV protection नाही, blue light filter तर प्रश्नच नाही. पण तेव्हा या गोष्टी माहीतच नव्हत्या. चष्मा म्हणजे फक्त नंबर — हेच समीकरण मनात होते.
ETV Bharat, Max Maharashtra, MaxKisan — या प्रवासात शेकडो तास screen समोर घालवले. Camera च्या viewfinder मधून जग पाहिले. Field reporting मध्ये उन्ह-पाऊस सहन केला. पण चष्म्याबद्दलचे अज्ञान तसेच राहिले — स्वस्त frame, सरधोपट lens, आणि वर्षाला बदलण्याची सवय.
मग एकदा Bangalore ला एका media conference साठी जाणे झाले. तिथे एका premium optical store मध्ये Carl Zeiss lens चे नाव पहिल्यांदा ऐकले. किंमत ऐकली आणि पाय मागे वळले. “हे आपल्यासाठी नाही” — हा मध्यमवर्गीय विचार त्या क्षणी किती खोल रुजलेला होता, हे नंतर जाणवले.
तीन — LASIK आणि अकरा वर्षांची मोकळीक
२०१६ साल. मुंबईत LASIK surgery करण्याचा निर्णय घेतला. तेव्हा हे माहीत होते की ही एक permanent solution आहे — किमान तसे सांगितले गेले होते. Surgery यशस्वी झाली. दुरचा नंबर गेला. चष्मा काढला आणि drawer मध्ये ठेवला.
त्यानंतरचे अकरा-बारा वर्षे — ती मोकळीक खरोखरच अवर्णनीय होती. पावसात भिजताना lens धुकलेले नाहीत, gym मध्ये व्यायाम करताना frame घसरत नाही, रात्री झोपताना उशाखाली चष्मा शोधावा लागत नाही. हे स्वातंत्र्य, एकदा अनुभवले की त्याची किंमत कळते.
पण वयाचे एक गणित असते. चाळिशी ओलांडली की डोळ्यांच्या आतला natural lens — crystalline lens — हळूहळू कडक व्हायला लागतो. Presbyopia चे उंबरठ्यावर उभे राहणे. आणि LASIK नंतर cornea ज्या आकारात reshape केलेला असतो, तो हळूहळू मूळ आकाराकडे परतण्याचा प्रयत्न करत असतो — याला Regression म्हणतात.
दिनांक ९ मे २०२६. पुण्याला एका कामानिमित्त जाणे झाले. डोळ्यांची नियमित तपासणी झाली. निकाल समोर आला:
उजवा डोळा: Plano / -0.75 × 116° (AR) → -0.25 / -0.75 × 115° (Rx) डावा डोळा: -0.25 / -0.50 × 50° (AR) → -0.25 / -0.25 × 50° (Rx)
नंबर सौम्य होता. पण परत आला होता. अकरा वर्षांनंतर पुन्हा चष्मा — हे स्वीकारण्यासाठी एक क्षण लागला.
चार — तुषार फुले: एक मित्र, एक तज्ज्ञ
तुषार फुले हे नाव माझ्या आयुष्यात कधी आले ते नक्की आठवत नाही. जसे खऱ्या मैत्रीच्या बाबतीत नेहमी होते — ते हळूच येतात, पण कायमचे राहतात. Agricos बॅचमधला हा माणूस — कुठल्याशा गर्दीत भेटलेला, गप्पांमध्ये हरवलेला, आणि नंतर आयुष्यभर एक विश्वासाचा धागा बनून राहिलेला.
तुषार eyewear क्षेत्रात काम करतो, हे माहीत होते. पण त्याचे काम नक्की काय आहे, हे ९ मे २०२६ पर्यंत नीट समजले नव्हते.
त्या दिवशी Camp, Pune मधल्या MG Road वरच्या त्याच्या office मध्ये गेलो. SpectaCooler Vision LLP — हे नाव तेव्हा पाहिले. सोबत आपल्या मैत्रीण आरती कन्हेरे भोसले पण होत्या. भरपूर गप्पा झाल्या. जुन्या आठवणी निघाल्या. आणि मग तुषारने म्हटले — “डोळे तपासले का अलीकडे?”
तपासणी झाली. नंबर आला. आणि मग तुषारने जे केले, ते मी याआधी कुठल्याही optical shop मध्ये पाहिले नव्हते.
पाच — चेहरा मोजण्याची शास्त्रीय भाषा
तुषारने एक machine समोर आणली. iPad connected, sensors calibrated, software ready.
“हे काय आहे?” मी विचारले.
“तुझ्या चेहऱ्याचे measurement घेतो,” तो म्हणाला. “चष्मा तुझ्यासाठी बनवायचा आहे — तुझ्या चेहऱ्याच्या आकारानुसार. Standard size साठी नाही.”
पुढे जे झाले ते एखाद्या precision engineering lab मध्ये होते तसे वाटले. Machine ने माझ्या चेहऱ्याचे तब्बल ११-१२ parameters नोंदवले:
Pupillary Distance (PD): उजवा डोळा 33.4mm, डावा डोळा 33.7mm, एकूण 67.1mm. हे म्हणजे दोन्ही pupil मधील अचूक अंतर. lens ची optical center ही या अंतरावर अवलंबून असते. चुकीचे PD म्हणजे lens ने डोळ्याला नेहमी तिरकेपणाने काम करायला लावणे — परिणाम: थकवा, डोकेदुखी, blurred peripheral vision.
Optical Height: दोन्ही डोळ्यांसाठी 20.5mm. म्हणजे pupil frame च्या lower edge पासून किती उंचावर आहे. हे चुकले तर lens चा optical center डोळ्यासमोर नाही — म्हणजे तुम्ही lens च्या edge मधून पाहत असता, center मधून नाही.
Pantoscopic Angle: 11.5°. Frame चा तळाचा भाग किती कोनात असतो हे मोजते. चेहऱ्याची ठेवण, गाल आणि नाकाचा आकार यावर हे अवलंबून असते.
Lens Inset: उजवा 31.3/2.1, डावा 31.6/2.1. Near vision साठी lens center किती आतल्या बाजूस असायला हवा हे सांगते.
Frame dimensions: A Value (lens रुंदी) 50.9mm, B Value (lens उंची) 37.4mm, Bridge Distance (DBL) 18.4mm, MBS (Minimum Blank Size) 58.5/61.5mm.
“हे सगळे का लागते?” मी विचारले.
तुषार हसला. “सर्वसाधारण optical shop मध्ये हे होत नाही. तिथे तुझा नंबर मोजतात — तुझा चेहरा नाही. पण lens तुझ्या डोळ्यासमोर येतो तुझ्या चेहऱ्यावरून. त्यामुळे चेहऱ्याची geometry चुकली तर lens कितीही perfect असला तरी vision comfortable नाही.”
हे ऐकताना अचानक गेल्या तीस वर्षांतले सगळे डोकेदुखीचे प्रसंग आठवले.
सहा — Carl Zeiss आणि एका प्रेमळ धक्क्याची आठवण
काही वर्षांपूर्वी एकदा तुषारने अचानक एक parcel पाठवले होते. आतमध्ये Carl Zeiss चे premium anti-glare lenses होते. त्याने सांगितले — “तू screen वर खूप काम करतोस. हे वापर. फरक जाणवेल.”
त्या वेळी Carl Zeiss म्हणजे काय, हे नीट माहीत नव्हते. जर्मन precision optics. जगातल्या सर्वोत्तम lens manufacturers पैकी एक. Space telescope पासून surgical microscope पर्यंत Zeiss optics वापरले जातात. आणि तेच technology spectacle lenses मध्ये येते तेव्हा — digital screen चा strain कमी होतो, blue light filter काम करतो, anti-reflective coating studio lights असोत किंवा laptop screen — दोन्हींपासून डोळ्यांना संरक्षण देतो.
ते Zeiss lens घातले आणि खरोखर फरक जाणवला. Screen वर काम करताना संध्याकाळी डोळे जड व्हायचे ते कमी झाले. हे माझ्या पत्रकारितेसाठी, रात्री उशिरापर्यंत लिहिताना — एक वेगळा आराम होता.
तेव्हा तुषारबद्दल एक गोष्ट लक्षात आली — तो चष्मा विकत नाही. तो visual comfort engineer करतो.
सात — मध्यमवर्गीय डोळे आणि सन्मानाचा प्रश्न
भारतात ५५ कोटींहून अधिक लोकांना vision correction ची गरज आहे. पण यातले किती जण खरोखर योग्य fit केलेले चष्मे वापरतात? आकडेवारी सांगते — खूप कमी.
मध्यमवर्गीय भारतीय ग्राहक spectacles साठी सरासरी ₹५०० ते ₹२,००० खर्च करतो. Frame, lens, fitting — सगळे मिळून. या budget मध्ये precision नाही, customisation नाही, science नाही. आणि परिणाम? वर्षानुवर्षे चुकीच्या glasses मुळे होणारी डोकेदुखी “normal” वाटायला लागते.
मुलांचे तर आणखी. शाळेतल्या मुलांना लावलेले cheap frames, wrong PD, unadjusted heights — आणि मग अभ्यासात लक्ष लागत नाही म्हणून रागावणारे पालक. पण खरी समस्या वेगळीच असते — डोळे थकलेले असतात, vision strain असतो, आणि मूल concentrate करू शकत नाही.
हे तुषारने अनेकदा सांगितले आहे. त्याच्या दृष्टीने eyewear हे केवळ एक medical device नाही — ते एक healthcare instrument आहे. आणि precision नसलेले healthcare instrument हे धोकादायक आहे.
आठ — Digital Free-Form Lens: भविष्याचे वर्तमान
Digital Free-Form Lens Technology — हे नाव ऐकायला high-tech वाटते, पण ते आहे अत्यंत व्यावहारिक.
परंपरागत lens manufacturing मध्ये pre-made curves वापरतात — standard grinding patterns. पण Free-Form technology मध्ये प्रत्येक lens त्या व्यक्तीच्या prescription, PD, optical height, pantoscopic angle आणि frame geometry नुसार digitally machined केला जातो. CNC machine वर micron-level precision ने.
याचा परिणाम काय? Sharp vision नक्की optical center वर. Peripheral distortion कमी. Reading zone अचूक जागी. आणि सर्वात महत्त्वाचे — डोळे कमी थकतात कारण lens त्यांना नैसर्गिक position मध्ये काम करू देतो.
COVID-19 नंतर screen time जगभरात वाढला आहे. WFH culture, online education, digital entertainment — यामुळे आपण सगळे average ८-१० तास screen समोर असतो. या environment मध्ये standard lens पुरेसा नाही. Digital fatigue real आहे. आणि त्यावर उपाय आहे — precision eyewear.
नऊ — SpectaCooler Vision LLP: एका उद्योजकाची दृष्टी
तुषार फुले यांचा प्रवास लहान नाही. Optimilan Frameworks Pvt Ltd पासून SpectaCooler Vision LLP पर्यंत — हा एक उद्योजकाचा evolution आहे, नुसती company नावाची बदल नाही.
Pune च्या MG Road, Camp परिसरात — जिथे Pune चे eyewear ecosystem इतिहासाने समृद्ध आहे — त्यांनी एक वेगळी vision मांडली: Premium technology accessible करायची. जे Zeiss, जे Free-Form, जे 3D facial scanning — हे फक्त metropolitan elite साठी नाही. ते महाराष्ट्रातल्या कुठल्याही माणसाला मिळाले पाहिजे.
हे सांगायला सोपे आहे. करायला कठीण. कारण यासाठी technology invest करावी लागते, training द्यावे लागते, customers educate करावे लागतात. आणि हे सगळे करताना pricing accessible ठेवायची — हे entrepreneurial challenge आहे.
पण हेच तुषारचे वेगळेपण आहे. तो engineering मध्ये, business मध्ये आणि माणुसकीमध्ये एकाच वेळी गुंतवणूक करतो.
दहा — भारताचा eyewear economy आणि precision revolution
भारताचा eyewear बाजार २०२४ मध्ये $१०.४ billion वर होता. २०३३ पर्यंत $१९.६ billion पर्यंत जाण्याचा अंदाज आहे — म्हणजे जवळपास दुप्पट. यातला सर्वात वेगाने वाढणारा segment आहे — Precision Customised Eyewear, ज्याची CAGR ३१.७% आहे.
हे आकडे केवळ market statistics नाहीत. ते एक सामाजिक बदल दाखवतात. भारतीय ग्राहक आता quality ओळखायला शिकतो आहे. Premium technology demand करायला शिकतो आहे. आणि आपल्या आरोग्यासाठी, दृष्टीसाठी, comfort साठी — योग्य किंमत द्यायला तयार होतो आहे.
Healthcare precision democratisation — हे जागतिक trend आहे. 3D printing eyewear मध्ये $६ billion+ चे market २०३० पर्यंत येईल. AI-based prescription analysis येत आहे. Augmented Reality lens fitting आधीच शक्य झाले आहे.
यात SpectaCooler Vision LLP सारखे उद्यम — जे today च्या technology ला today च्या customer पर्यंत पोहोचवतात — ते आहेत या revolution चे अग्रदूत.
अकरा — नवा चष्मा, नवी जाणीव
१८ मे २०२६ रोजी सकाळी ११ वाजता SpectaCooler Vision LLP च्या office मध्ये iPad वरची screen उघडली आणि त्यावर लिहिलेले होते — Gaikwad, Vijay. May 18, 2026.
Measurements झाल्या. Frame निवडला — चेहऱ्याच्या contour नुसार, MG Road च्या Camp office मध्ये professional guidance नुसार. Carl Zeiss lens — digital free-form, anti-glare, blue light filter सह.
चष्मा डोळ्यांवर ठेवला.
पहिल्या क्षणी एक गोष्ट जाणवली — हे comfortable आहे. नाकावर pressure नाही. डोळे तणावात नाहीत. दृष्टी — sharp, clear, natural.
गेल्या तीस वर्षांत असे कधी वाटले नव्हते.
“हे असे असते,” तुषार हसत म्हणाला. “जेव्हा चष्मा तुमच्यासाठी बनतो, तेव्हा तो ‘लागलाय’ असे वाटत नाही — तो ‘आहे’ असे वाटते.”
बारा — मैत्री, विश्वास आणि दृष्टीचे तत्त्वज्ञान
आयुष्यात काही माणसे असतात जी तुम्हाला दिसायला मदत करतात. शब्दशः नाही — रूपकशः. ते तुमच्या समोर एखादी गोष्ट मांडतात, एखाद्या अनुभवाकडे नेतात, एखाद्या शक्यतेची जाणीव करून देतात.
तुषार फुले माझ्यासाठी तसे आहे. त्याने चष्मा बनवला — हे खरे. पण त्याहून जास्त त्याने एक दृष्टिकोन दिला. हे सांगितले की आपण जे “normal” म्हणून स्वीकारतो ते खरोखर normal नसते. डोकेदुखी normal नाही. थकलेले डोळे normal नाहीत. घसरणारा चष्मा normal नाही. हे सगळे poor quality, poor fitting, poor technology चे परिणाम आहेत — आणि आपण त्याची सवय केली म्हणजे ते चुकीचे नाही असे होत नाही.
गावातल्या चोरबाजारापासून ते Carl Zeiss पर्यंतचा प्रवास — हा फक्त माझा नाही. हा महाराष्ट्रातल्या, भारतातल्या, असंख्य middle-class लोकांचा प्रवास आहे. ज्यांना “premium” म्हणजे आपल्यासाठी नाही असे वाटत होते.
पण आता ते बदलतेय.
Technology accessible होतेय. Entrepreneurs like Tushar ते शक्य करतायत. आणि त्या प्रक्रियेत एक simple सत्य स्थापित होतेय — स्पष्ट दिसणे हा प्रत्येक माणसाचा हक्क आहे. Luxury नाही.
उपसंहार
एक चांगली frame दृष्टी सुधारते. पण योग्य माणूस — perspective बदलतो.
तूर्तास हे सगळे प्राप्त करण्यासाठी पुण्याला जावे लागेल. पण ते तितके मौल्यवान आहे.
संपर्क
SpectaCooler Vision LLP 327, MG Road, above YES Bank, Camp, Pune — 411001 📞 +91 81234 53555 🌐 Google Maps