राज्यभर मान्सून सक्रिय; १५ जिल्ह्यांना ‘यलो अलर्ट’ — कोकण ते विदर्भ मेघगर्जनेसह पावसाचा अंदाज
खरीप हंगामाला दिलासा, पण सोसाट्याच्या वाऱ्याचा शेतीला धोका; भारतीय हवामान विभागाचा ४ जुलैपर्यंतचा इशारा
मुंबई, २८ जून २०२६ — नैऋत्य मोसमी वारे (मान्सून) संपूर्ण महाराष्ट्रात सक्रिय झाले असून, भारतीय हवामान विभागाने (आयएमडी) राज्यातील सुमारे १५ जिल्ह्यांना मेघगर्जना, विजांचा कडकडाट आणि सोसाट्याच्या वाऱ्यासह पावसाचा ‘यलो अलर्ट’ (पिवळा इशारा) दिला आहे. कोकण, मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा, उत्तर महाराष्ट्र (खानदेश) आणि विदर्भ अशा सर्वच विभागांत येत्या ४ जुलैपर्यंत पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. कडक उन्हाळ्यानंतर आलेला हा पाऊस खरीप पेरण्यांना दिलासा देणारा असला, तरी सोसाट्याचा वारा आणि अतिवृष्टीमुळे उभ्या पिकांना धोका असल्याचा इशारा हवामान विभागाने दिला आहे.
२८ जून रोजी दुपारी आयएमडीने प्रसिद्ध केलेल्या पत्रकानुसार, मान्सूनची उत्तर सीमा (Northern Limit of Monsoon) सध्या सुरत, इंदूर, मंडला, डाल्टनगंज आणि मोतिहारीवरून जात आहे. पुढील दोन-तीन दिवसांत उत्तर अरबी समुद्र, गुजरात, मध्य प्रदेश तसेच उत्तर भारताच्या आणखी काही भागांत मान्सूनच्या प्रगतीस अनुकूल परिस्थिती आहे.
विभागनिहाय अंदाज
कोकण व गोवा: २८ जून ते ४ जुलै या काळात बहुतांश ठिकाणी पाऊस अपेक्षित आहे. मुंबई, ठाणे, पालघर आणि सिंधुदुर्गात हलक्या ते मध्यम सरी, तर तुरळक ठिकाणी मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाची शक्यता आहे. ताशी ४०–५० किमी (झोतांमध्ये ६० किमीपर्यंत) वेगाने वारे वाहण्याचा इशारा १ जुलैपर्यंत कायम आहे.
मध्य महाराष्ट्र (पश्चिम महाराष्ट्र): पुणे, सातारा, कोल्हापूर, सांगली आणि सोलापूर जिल्ह्यांत मेघगर्जना व विजांच्या कडकडाटासह पावसाचा अंदाज आहे. २८ जून रोजी आणि पुन्हा ३–४ जुलै रोजी व्यापक पाऊस, तर २ ते ४ जुलैदरम्यान तुरळक ठिकाणी अतिमुसळधार पावसाची शक्यता आहे.
मराठवाडा: छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड, परभणी, नांदेड, लातूर, धाराशिव आणि हिंगोली जिल्ह्यांना ‘यलो अलर्ट’ देण्यात आला आहे. या भागात ४ जुलैपर्यंत मेघगर्जना व सोसाट्याच्या वाऱ्यासह हलका ते मध्यम पाऊस अपेक्षित आहे.
उत्तर महाराष्ट्र / खानदेश: धुळे, नंदुरबार, जळगाव, नाशिक आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यांत वाऱ्यासह पावसाचा अंदाज आहे. गेल्या २४ तासांत नंदुरबार जिल्ह्यातील शहादा येथे ताशी ४४ किमी, तर जळगावात ४१ किमी वेगाने वारे नोंदवले गेले.
विदर्भ: बुलढाणा, अमरावती, वाशिम, अकोला, यवतमाळ, वर्धा, नागपूर, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर आणि गडचिरोली जिल्ह्यांत २८ जून ते ४ जुलै या काळात व्यापक पाऊस अपेक्षित आहे. ३ व ४ जुलै रोजी तुरळक ठिकाणी अतिमुसळधार पावसाचा इशारा आहे. गेल्या २४ तासांत यवतमाळला ७ सेंमी पावसाची नोंद झाली.
उपग्रह छायाचित्रांचा कौल
आयएमडीच्या इन्सॅट-3DS/3DR उपग्रहाच्या २८ जूनच्या (दुपारी) छायाचित्रांत अरबी समुद्रावरून कोकण किनारपट्टीकडे सरकणारे दाट ढग, तसेच मध्य भारत व विदर्भावर मेघगर्जनेची ढगनिर्मिती स्पष्ट दिसत आहे. इन्फ्रारेड (तापमान) प्रतिमेत ढगमाथ्यांचे तापमान उणे ६० अंश सेल्सिअसच्या खाली गेलेले दिसते, जे तीव्र मेघगर्जनेच्या ढगांचे निदर्शक आहे.
खरीप हंगाम: संधी आणि सावधगिरी
गेल्या तीन आठवड्यांच्या खंडानंतर आलेल्या पावसामुळे खरीप पेरण्यांना गती मिळाली आहे. कोकणातील शेतकऱ्यांनी भात लावणीस (रोप लावणी) सुरुवात केली आहे. भाताची रोपे साधारणतः २१ दिवसांच्या आत लावणे आवश्यक असल्याने, पुरेसा पाऊस नसलेल्या ठिकाणी काही शेतकरी नदीच्या पाण्यावर लावणी पूर्ण करत आहेत.
हवामान विभागाच्या कृषी सल्ल्यानुसार:
कोकण व मध्य महाराष्ट्रातील घाटमाथ्यावरील भागात भात, नाचणी आणि भाजीपाला रोपवाटिकांमधील अतिरिक्त पाण्याचा निचरा करण्याची व्यवस्था करावी.
विदर्भासह अतिवृष्टीची शक्यता असलेल्या भागात उभ्या पिकांना पाणी देणे (सिंचन) थांबवावे आणि शेतातून अतिरिक्त पावसाचे पाणी काढून टाकण्याची व्यवस्था करावी.
मेघगर्जना व सोसाट्याच्या वाऱ्याच्या पार्श्वभूमीवर काढणी झालेला माल सुरक्षित ठिकाणी हलवावा किंवा ताडपत्रीने झाकावा; फळझाडे व भाजीपाला पिकांना आधार (स्टेकिंग) द्यावा, जेणेकरून वाऱ्यामुळे लोळण्याचा धोका टळेल.
शेतकऱ्यांसाठी सूचना
विजांचा कडकडाट व सोसाट्याच्या वाऱ्याच्या काळात झाडांच्या फांद्या मोडणे, मोठी झाडे उन्मळून पडणे आणि वीज व दूरसंचार वाहिन्यांचे नुकसान होण्याची शक्यता आहे. शेतकरी व नागरिकांनी पुढील दक्षता घ्यावी:
हवामानाचे अद्ययावत इशारे लक्षात ठेवावेत; अनावश्यक प्रवास टाळावा.
विजांच्या कडकडाटात झाडांखाली आसरा घेऊ नये.
पाण्याच्या साठ्यांपासून तातडीने बाहेर पडावे.
शेतातील विद्युत उपकरणे बंद करावीत.
दरम्यान, उत्तर प्रदेश व लगतच्या भागात पुढील दोन दिवस उष्णतेची लाट ते तीव्र उष्णतेच्या लाटेची शक्यता असून, राजस्थानातील फलोदी येथे २७ जून रोजी ४३.८ अंश सेल्सिअस हे देशातील सर्वोच्च तापमान नोंदवले गेले.
जिल्हानिहाय सविस्तर इशाऱ्यांसाठी शेतकऱ्यांनी आयएमडीच्या अधिकृत संकेतस्थळाचा (mausam.imd.gov.in) संदर्भ घ्यावा.
स्रोत: भारतीय हवामान विभाग (आयएमडी) प्रादेशिक हवामान केंद्र, मुंबई — २८ जून २०२६ चे हवामान पत्रक व इन्सॅट उपग्रह छायाचित्रे.
— विजय गायकवाड