लोणावळ्यात ६७, महाबळेश्वरला ५१ सेंमी विक्रमी पाऊस — मावळमध्ये दरडीखाली एकाच कुटुंबातील तिघांचा मृत्यू; ‘डिप्रेशन’ छत्तीसगडकडे सरकल्याने ८ जुलैनंतर जोर ओसरण्याची शक्यता
मुंबई, ७ जुलै २०२६ — मुंबई, पुणे आणि लगतच्या कोकण-घाटमाथ्याला मुसळधार पावसाने अक्षरशः झोडपून काढले असून, या पावसाने जनजीवन पूर्णतः विस्कळीत केले आहे. दरडी कोसळून, पूर आणि वाहून जाण्याच्या घटनांत अनेकांचा बळी गेला. मुंबई, ठाणे व रायगडला भारतीय हवामान विभागाने (आयएमडी) ‘रेड अलर्ट’ दिला असून, मुंबईतील शाळा-महाविद्यालये मंगळवारी (७ जुलै) बंद ठेवण्यात आली. मुंबई-पुणे द्रुतगती महामार्ग व पश्चिम रेल्वेची वाहतूक विस्कळीत झाल्याने हजारो प्रवासी अडकून पडले.
जीवितहानी व दुर्घटना
पुणे जिल्ह्यातील मावळ तालुक्यातील पाटण गावात सोमवारी पहाटे दरड कोसळून घराखाली दबल्याने एकाच कुटुंबातील तिघांचा मृत्यू झाला. खेड तालुक्यात पुराच्या पाण्यात वाहून गेल्याने आणखी एकाचा बळी गेला. भिवंडीत कामवारी नदीच्या पात्रात कचरा टाकण्यासाठी गेलेला दहा वर्षांचा मुलगा वाहून गेला. राज्याचे आपत्ती व्यवस्थापन मंत्री गिरीश महाजन यांच्यानुसार, गेल्या तीन-चार दिवसांत पावसाशी संबंधित घटनांत राज्यात एकूण १३ जणांचा मृत्यू झाला आहे.
पुणे जिल्ह्यात प्रशासनाने ३० जणांची सुटका करून सुमारे २७० हून अधिक नागरिकांना सुरक्षित स्थळी हलवले. ठाण्यात मोठे होर्डिंग व दोन भिंती कोसळल्या, तर पालघरमधील एका निवासी शाळेचे पत्र्याचे छप्पर वाऱ्याने उडाले; मात्र सर्व ३५० विद्यार्थी सुखरूप असल्याचे प्रशासनाने सांगितले.
विक्रमी पाऊस — मुंबईत महिनाभराचा कोटा चार दिवसांत
गेल्या २४ तासांत (६ जुलै सकाळपर्यंत) मध्य महाराष्ट्रात लोणावळ्यात तब्बल ६७ सेंमी, तर महाबळेश्वरला ५१ सेंमी विक्रमी पावसाची नोंद झाली. पुणे जिल्ह्यात मावळमध्ये सर्वाधिक २३७.३ मिमी पाऊस कोसळला. कोकणात रत्नागिरीतील दापोली येथे ३३ सेंमी, तर सौराष्ट्रात अमरेलीच्या खांभा येथे २० सेंमी पाऊस झाला. ओडिशातील सोनेपूर (३३) व छत्तीसगडमधील गरियाबंद (१९) येथेही अतिवृष्टी झाली.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी पत्रकार परिषदेत सांगितले की, मुंबईत केवळ चार दिवसांत महिनाभराचा पावसाचा कोटा पूर्ण झाला. सोसाट्याच्या वाऱ्याचाही जबर तडाखा बसला — मुंबईतील सांताक्रूझ येथे ताशी ७० किमी, महाबळेश्वरला ६५ किमी व कोल्हापूरच्या राधानगरी येथे ५९ किमी वेगाने वारे वाहिले. मुंबई महापालिकेकडे झाडे व फांद्या पडल्याच्या सुमारे ३०० तक्रारी आल्या.
वाहतूक कोलमडली
मुसळधार पावसामुळे मुंबई-पुणे द्रुतगती महामार्गावर दरडी कोसळल्याने वाहतूक ठप्प झाली; नव्याने सुरू झालेल्या ‘मिसिंग लिंक’ मार्गाची पहिल्याच पावसाळ्यात कसोटी लागली. मुख्यमंत्र्यांनी मात्र हा मार्ग संरचनात्मकदृष्ट्या सुरक्षित असून, अडथळा केवळ दरडीच्या ढिगाऱ्यामुळे आल्याचे स्पष्ट केले.
कर्जत-लोणावळा घाट विभागात दरडी कोसळल्याने मुंबई-पुणे रेल्वे मार्गावरील वाहतूक बंद ठेवावी लागली. पश्चिम रेल्वेवर वसई रोड-विरार व सफाळे-पालघर विभागात पाणी साचल्याने २० हून अधिक लांब पल्ल्याच्या गाड्या विविध स्थानकांवर अडकल्या; ४० हून अधिक सेवांवर परिणाम झाला. आळंदीत इंद्रायणी नदीला पूर आल्याने चारही पूल पाण्याखाली गेले आणि वारकऱ्यांना गावात न येण्याचे आवाहन करण्यात आले.
प्रशासकीय निर्णय
आयएमडीच्या रेड अलर्टच्या पार्श्वभूमीवर राज्य आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरणाने खासगी कार्यालयांना ‘वर्क फ्रॉम होम’चा सल्ला दिला, तर अत्यावश्यक सेवा वगळता शासकीय कार्यालयांना अर्ध्या दिवसाची सूट देण्यात आली. नागरिकांना अनावश्यक प्रवास टाळण्याचे आवाहन करण्यात आले. NDRF व SDRF च्या तुकड्या पुन्हा तैनात करण्यात आल्या. पालघरमध्ये माहीम-केळवा धरण पूर्ण भरल्याने आठ गावांना सतर्कतेचा इशारा देऊन सुमारे ५०० नागरिकांना सुरक्षित स्थळी हलवण्याची तयारी सुरू झाली.
‘डिप्रेशन’ छत्तीसगडकडे — आता जोर ओसरणार
या अतिवृष्टीमागचे प्रमुख कारण असलेले बंगालच्या उपसागरातील ‘डिप्रेशन’ आता अंतर्भागात सरकले आहे. ६ जुलै सकाळी ते दक्षिण झारखंड व लगतच्या उत्तर आंतरिक ओडिशावर (राउरकेलाच्या ईशान्येस सुमारे ६० किमी) होते. ७ जुलैच्या पहाटेच्या उपग्रह बुलेटिननुसार ही प्रणाली आता उत्तर छत्तीसगडवर (सुमारे २३.६° उत्तर / ८२.५° पूर्व) पोहोचली असून, तिचा केंद्रबिंदू विरळ होत चालला आहे. ती वायव्येकडे झारखंड, उत्तर छत्तीसगड व लगतच्या पूर्व मध्य प्रदेशकडे सरकत आहे.
डिप्रेशन महाराष्ट्रापासून दूर सरकत असल्याने, मुंबई-कोकणवरील पावसाची तीव्रता हळूहळू कमी होण्याची शक्यता आहे. मुख्यमंत्र्यांनीही ८ जुलैपर्यंत पावसाचा जोर कायम राहील आणि नाशिक-त्र्यंबकेश्वर दरम्यान ढगफुटीचा इशारा असल्याचे नमूद केले.
पुढील पाच दिवसांचा अंदाज (RMC मुंबई)
प्रादेशिक हवामान केंद्र, मुंबईच्या ५-दिवसीय अंदाजानुसार:
- उत्तर व दक्षिण कोकण-गोवा: पुढील पाचही दिवस (६–१० जुलै) व्यापक पाऊस कायम राहील.
- मध्य महाराष्ट्र: ६ व ७ जुलै व्यापक पाऊस, त्यानंतर ८ जुलैपासून तुरळक ते विखुरलेल्या सरींवर येईल.
- मराठवाडा: ६ जुलै व्यापक, ७ जुलै बऱ्यापैकी व्यापक, नंतर तुरळक.
- विदर्भ: ६ जुलै बऱ्यापैकी व्यापक, ७ जुलै व्यापक पाऊस.
मुंबईसाठी ७ जुलैच्या स्थानिक अंदाजानुसार, शहर व उपनगरांत अधूनमधून सरी, काही ठिकाणी मुसळधार ते अतिमुसळधार पाऊस आणि ताशी ६०–७० किमी वाऱ्याची शक्यता आहे — म्हणजे आदल्या दिवसाच्या (७०–८० किमी, अत्यंत मुसळधार) तुलनेत तीव्रता किंचित कमी होत असल्याचे संकेत आहेत. कोकण, मध्य महाराष्ट्र व मराठवाड्यात कमाल तापमानात पुढील ३–४ दिवस फारसा बदल नाही; विदर्भात पुढील आठवड्यात २–४ अंशांनी वाढ अपेक्षित.
खरीप हंगाम: शेतकऱ्यांसाठी कृषी सल्ला
अतिवृष्टीच्या पार्श्वभूमीवर हवामान विभागाने खरीप शेतीसाठी पुढील सल्ला दिला आहे:
- कोकण: भात, नाचणी व भाजीपाला रोपवाटिकांची पेरणी, भुईमूग व वेलवर्गीय भाजीपाल्याची पेरणी आणि आंबा, नारळ, काजू, सुपारीच्या नव्या लागवडी तूर्त पुढे ढकलाव्यात. रोपवाटिका व भात-भाजीपाला शेतांतील साचलेल्या पाण्याचा निचरा करावा.
- मध्य महाराष्ट्रातील घाटमाथ्यावरील भाग: भात व नाचणी रोपवाटिकांमधील अतिरिक्त पाणी काढून टाकावे.
- विदर्भ: भाजीपाला रोपवाटिका व फळबागांमध्ये पाण्याचा योग्य निचरा राखावा.
- सर्वसाधारण: काढणी झालेला माल सुरक्षित ठिकाणी हलवावा किंवा ताडपत्रीने झाकावा; फळझाडे व भाजीपाला पिकांना आधार (स्टेकिंग) द्यावा.
पशुधन व मत्स्यपालन: जनावरे गोठ्यात ठेवून संतुलित आहार द्यावा; चारा सुरक्षित ठिकाणी साठवावा. तलावांभोवती जाळीसह पाण्याचा निचरा करणारा मार्ग करावा, जेणेकरून पूर आल्यास मासे वाहून जाणार नाहीत.
सावधानतेच्या सूचना
घाट व डोंगराळ भागांत दरडी, भूस्खलन व आकस्मिक पुराचा धोका कायम आहे. नागरिकांनी सखल भाग व पूरप्रवण रस्ते टाळावेत, नद्या-ओढ्यांपासून दूर राहावे आणि प्रशासनाच्या सूचनांचे पालन करावे. मासेमारांना ७ जुलैपर्यंत बंगालच्या उपसागराच्या वायव्य भागात, तसेच ओडिशा व पश्चिम बंगाल किनारपट्टीजवळ न जाण्याचा इशारा देण्यात आला आहे.
जिल्हानिहाय सविस्तर इशाऱ्यांसाठी शेतकरी व नागरिकांनी आयएमडीच्या अधिकृत संकेतस्थळाचा (mausam.imd.gov.in) संदर्भ घ्यावा.
स्रोत: भारतीय हवामान विभाग (आयएमडी) — ६ जुलै २०२६ चे राष्ट्रीय हवामान पत्रक व उपग्रह बुलेटिन (इन्सॅट-3DS); प्रादेशिक हवामान केंद्र, मुंबईचा ५-दिवसीय व स्थानिक अंदाज; राज्य प्रशासन व वृत्तसंस्थांचे अहवाल.
— विजय गायकवाड