कुलाबा २७ सेंमी, सांताक्रूझ २३ सेंमी, माथेरान ४१ सेंमी — मुंबई, पुणे, नाशिकसह अनेक जिल्ह्यांना ‘फ्लॅश फ्लड’ इशारा; कोकणात ७ जुलैपर्यंत अतिमुसळधार पावसाची शक्यता
मुंबई, ६ जुलै २०२६ — गेल्या आठवड्यात रखडलेल्या मान्सूनने आता संपूर्ण कोकण किनारपट्टी व मध्य महाराष्ट्राला जोरदार तडाखा दिला आहे. मुंबई आणि उपनगरांत गेल्या २४ तासांत अतिमुसळधार पाऊस कोसळला असून, सखल भागांत पाणी साचून जनजीवन विस्कळीत झाले. दुसरीकडे, बंगालच्या उपसागराच्या वायव्येस तयार झालेला कमी दाबाचा पट्टा तीव्र होऊन ‘डिप्रेशन’ (Depression) मध्ये रूपांतरित झाला आहे. या दुहेरी प्रणालींमुळे राज्याच्या पश्चिम भागासह मध्य भारतात पावसाचा जोर कायम राहणार असल्याचा इशारा भारतीय हवामान विभागाने (आयएमडी) दिला आहे.
मुंबई-कोकणात ‘नंबर’ आलाच
गेल्या २४ तासांत (५ जुलै सकाळपर्यंत) कोकण विभागात अतिमुसळधार पावसाची नोंद झाली. रायगड जिल्ह्यातील माथेरान येथे तब्बल ४१ सेंमी पाऊस कोसळला, तर मुंबईतील कुलाबा (२७ सेंमी), विक्रोळी (२६ सेंमी), राम मंदिर (२५ सेंमी) आणि सांताक्रूझ (२३ सेंमी) येथे मुसळधार पावसाची नोंद झाली. भायखळा (१९), विद्याविहार (१७), वांद्रे (१६), शीव (१६) आणि टाटा पॉवर चेंबूर (१५) येथेही जोरदार पाऊस झाला.
मध्य महाराष्ट्रात कोल्हापूर जिल्ह्यातील राधानगरी येथे २४ सेंमी, तर सौराष्ट्रात अमरेली जिल्ह्यातील राजुला (२२), भावनगरचे महुवा (२१) व अमरेलीचे खांभा (२१) येथे अतिमुसळधार पाऊस झाला. ओडिशातील कंधमाल येथे २८ सेंमी पावसाची नोंद झाली.
सोसाट्याच्या वाऱ्याचाही तडाखा बसला — मुंबईतील कुलाबा येथे ताशी ५३ किमी, रत्नागिरीतील दापोली येथे ४८ किमी, तर मध्य महाराष्ट्रात सातारा जिल्ह्यातील महाबळेश्वर येथे ५६ किमी व कऱ्हाड येथे ५२ किमी वेगाने वारे वाहिले. मराठवाड्यात बीड जिल्ह्यातील वैजनाथ येथे ५९ किमी वेगाची नोंद झाली.
बंगालच्या उपसागरात ‘डिप्रेशन’
आयएमडीच्या ५ जुलैच्या पत्रकानुसार, बंगालच्या उपसागराच्या वायव्येस व उत्तर ओडिशा-पश्चिम बंगाल किनारपट्टीलगत तयार झालेला तीव्र कमी दाबाचा पट्टा ‘डिप्रेशन’मध्ये रूपांतरित झाला. हे डिप्रेशन पश्चिम-वायव्येकडे सरकत, चांदबली व दिघादरम्यान बालासोरजवळून उत्तर ओडिशा किनारपट्टी ओलांडण्याची शक्यता आहे. त्यानंतर तो उत्तर ओडिशा व उत्तर छत्तीसगडवरून पुढे सरकेल.
६ जुलैच्या उपग्रह बुलेटिननुसार, ही प्रणाली दक्षिण झारखंड व लगतच्या उत्तर ओडिशावर (सुमारे २२.७° उत्तर / ८५.५° पूर्व) ‘व्हॉर्टेक्स’ (चक्राकार ढगप्रणाली) स्वरूपात दिसत आहे. या भागात ढगमाथ्यांचे तापमान उणे ७० ते उणे ९० अंश सेल्सिअसपर्यंत खाली गेले असून, ते अत्यंत तीव्र मेघगर्जनेचे निदर्शक आहे.
याशिवाय हंगामी कमी दाबाचा आस (seasonal trough) नैऋत्य राजस्थानपासून बंगालच्या उपसागरापर्यंत, तर किनाऱ्यालगतचा आस (off-shore trough) दक्षिण गुजरातपासून केरळ किनारपट्टीपर्यंत सक्रिय आहे. उत्तरेकडे एक पश्चिमी झंझावात (Western Disturbance) ७२° पूर्व रेखांशालगत कार्यरत आहे.
विभागनिहाय अंदाज
कोकण व गोवा: ५ ते ११ जुलै या काळात बहुतांश ठिकाणी पाऊस अपेक्षित असून, ५ ते ७ जुलैदरम्यान तुरळक ठिकाणी अतिमुसळधार पावसाचा इशारा कायम आहे. ८ जुलै रोजीही अतिमुसळधार सरींची शक्यता आहे.
मध्य महाराष्ट्र: ५ ते ८ जुलै व्यापक पाऊस; ५ व ६ जुलै रोजी तुरळक ठिकाणी अतिमुसळधार, तर ७ जुलै रोजी पुन्हा अतिमुसळधार पावसाची शक्यता. पुणे, सातारा, कोल्हापूर व नगर जिल्ह्यांतील घाटमाथ्यावर पावसाचा जोर अधिक राहील.
मराठवाडा: ५ व ६ जुलै व्यापक पाऊस, मेघगर्जना व ताशी ४०–५० किमी (झोतांत ६० किमी) वाऱ्यासह. ७ जुलैनंतर तुरळक ठिकाणी सरी.
विदर्भ: ५ ते १० जुलै व्यापक पाऊस अपेक्षित; ६ व ७ जुलै रोजी तुरळक ठिकाणी मुसळधार पावसाची शक्यता. गोंदिया जिल्ह्यातील सालेकसा येथे गेल्या २४ तासांत १२ सेंमी पावसाची नोंद झाली.
गुजरात व सौराष्ट्र-कच्छ: गुजरात प्रदेशात ५ ते ९ जुलै, तर सौराष्ट्र-कच्छमध्ये ५ व ६ जुलै पावसाचा जोर राहील. ५ ते ७ जुलैदरम्यान गुजरात प्रदेशात अतिमुसळधार पावसाचा इशारा आहे.
‘फ्लॅश फ्लड’चा इशारा — मुंबई, पुणे, नाशिक
आयएमडीच्या फ्लॅश फ्लड मार्गदर्शन प्रणालीनुसार (६ जुलै सकाळपर्यंत), पुढील जिल्ह्यांत मध्यम ते तीव्र स्वरूपाच्या आकस्मिक पुराचा (flash flood) धोका आहे:
- कोकण व गोवा: मुंबई शहर, उपनगरे, ठाणे, पालघर, रायगड आणि रत्नागिरी.
- मध्य महाराष्ट्र: नगर, नाशिक, पुणे आणि सातारा.
- सौराष्ट्र-कच्छ: अमरेली, गीर सोमनाथ व जुनागढ (मध्यम धोका).
पूर्ण भिजलेल्या जमिनीत व सखल भागांत पाणी साचून तात्पुरता पूर येण्याची शक्यता असल्याने, नागरिकांनी सखल भाग व पूरप्रवण रस्ते टाळावेत, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
मुंबईसाठी स्थानिक अंदाज
प्रादेशिक हवामान केंद्र, मुंबईनुसार पुढील २४ तासांत शहर व उपनगरांत संततधार पाऊस राहील. काही ठिकाणी अतिमुसळधार, तर तुरळक ठिकाणी अत्यंत मुसळधार पावसाची शक्यता असून, अधूनमधून ताशी ७०–८० किमी वेगाने सोसाट्याचा वारा वाहण्याचा इशारा आहे. पुढील ४८ तासांत पावसाचा जोर काहीसा कमी होऊन काही ठिकाणी जोरदार सरी व ६०–७० किमी वेगाचा वारा अपेक्षित आहे. कमाल व किमान तापमान अनुक्रमे सुमारे २७ व २३ अंश सेल्सिअस राहील.
खरीप हंगाम: शेतकऱ्यांसाठी कृषी सल्ला
अतिवृष्टीच्या पार्श्वभूमीवर हवामान विभागाने खरीप शेतीसाठी पुढील सल्ला दिला आहे:
- कोकण: भात, नाचणी व भाजीपाला रोपवाटिकांची पेरणी, तसेच भुईमूग व वेलवर्गीय भाजीपाल्याची पेरणी आणि आंबा, नारळ, काजू, सुपारीच्या नव्या लागवडी तूर्त पुढे ढकलाव्यात. रोपवाटिका व भात-भाजीपाला शेतांतील अतिरिक्त पाण्याचा निचरा करावा.
- मध्य महाराष्ट्रातील घाटमाथ्यावरील भाग: भात, नाचणी व भाजीपाला रोपवाटिकांमधील साचलेले पाणी काढून टाकावे.
- विदर्भ: भाजीपाला रोपवाटिका व फळबागांमध्ये पाण्याचा योग्य निचरा राखावा.
- गुजरात: पावसाचा जोर ओसरेपर्यंत खरीप पिकांची पेरणी व लावणी पुढे ढकलावी; भात रोपवाटिकांचे व ऊस, भेंडी, भाजीपाला शेतांचे पाणी काढून टाकावे.
- सर्वसाधारण: काढणी झालेला माल सुरक्षित ठिकाणी हलवावा किंवा ताडपत्रीने झाकावा. फळझाडे व भाजीपाला पिकांना आधार (स्टेकिंग) द्यावा, जेणेकरून सोसाट्याच्या वाऱ्यामुळे पिके लोळण्याचा धोका टळेल.
पशुधन व मत्स्यपालन: जनावरे गोठ्यात ठेवून संतुलित आहार द्यावा; चारा सुरक्षित ठिकाणी साठवावा. तलावांभोवती जाळीसह पाण्याचा निचरा करणारा मार्ग करावा, जेणेकरून पूर आल्यास मासे वाहून जाणार नाहीत.
सावधानतेच्या सूचना
मेघगर्जना, विजांचा कडकडाट व सोसाट्याच्या वाऱ्याच्या काळात झाडांच्या फांद्या मोडणे, मोठी झाडे उन्मळून पडणे आणि वीज व दूरसंचार वाहिन्यांचे नुकसान होण्याची शक्यता आहे. नागरिकांनी हवामानाचे अद्ययावत इशारे लक्षात ठेवावेत, अनावश्यक प्रवास टाळावा, विजांच्या कडकडाटात झाडांखाली आसरा घेऊ नये आणि पाण्याच्या साठ्यांपासून तातडीने बाहेर पडावे.
दरम्यान, मासेमारांना ७ जुलैपर्यंत बंगालच्या उपसागराच्या वायव्य भागात, तसेच ओडिशा, पश्चिम बंगाल व उत्तर आंध्र प्रदेश किनारपट्टीजवळ न जाण्याचा इशारा देण्यात आला आहे.
जिल्हानिहाय सविस्तर इशाऱ्यांसाठी शेतकऱ्यांनी आयएमडीच्या अधिकृत संकेतस्थळाचा (mausam.imd.gov.in) संदर्भ घ्यावा.
स्रोत: भारतीय हवामान विभाग (आयएमडी) — ५ जुलै २०२६ चे राष्ट्रीय हवामान पत्रक, ६ जुलै २०२६ चे उपग्रह बुलेटिन (इन्सॅट-3DS) व प्रादेशिक हवामान केंद्र, मुंबईचा स्थानिक अंदाज.
— विजय गायकवाड